Nog voor het interview goed en wel begonnen is, moet Joep de Groot, bestuursvoorzitter van zorgverzekeraar CZ, iets van het hart. Het gebrek aan aandacht voor de zorg in de verkiezingscampagne vindt hij onbestaanbaar, zegt hij op zijn werkkamer in Tilburg. ‘Uit kiezersonderzoek blijkt dat kiezers de zorg het belangrijkste thema vinden. Maar de politici hoor je er nauwelijks over. Ik ben bang dat de verklaring er ’m in zit dat er pijnlijke keuzen gemaakt moeten worden. Dat roepen politici liever niet te hard.’
De Groot was laatst in Heerlen, bij de demonstratie van duizenden inwoners van de stad, die allemaal hun stem wilden laten horen tegen de sluiting van de spoedeisende hulp (SEH). Over zeven jaar, is de planning. Ook landelijke kopstukken, zoals Frans Timmermans (GroenLinks-PvdA) en CDA-Kamerlid Joba van den Berg, waren daarbij aanwezig. De Groot, geërgerd: ‘Die zeiden: de SEH moet openblijven, het personeelstekort lossen we wel op. Dat is niet het eerlijke verhaal. De zorg moet veranderen; als je die boodschap niet uitdraagt, houd je het idee in stand dat we de zorg kunnen handhaven zoals die nu is.’
Over de auteur
Michiel van der Geest is de zorgverslaggever van de Volkskrant en verdiept zich in alle vormen van zorg: van ziekenhuizen tot huisartsen, van gehandicaptenzorg tot Big Pharma, van gezondheidsverschillen tot valgevaar.
Vooral het personeelstekort schreeuwt om duidelijke keuzen, zegt De Groot. Natuurlijk, de spoedeisende hulp kan openblijven, ‘maar dan moet je ook zeggen wat je daarvoor in de plaats níét meer wil doen. Willen we meer dure medicijnen of meer wijkverpleging? Willen we de basale ggz of de heel zware ggz?’
De Groot is sinds afgelopen winter bestuursvoorzitter van de tweede zorgverzekeraar van het land, nadat in dat ‘overstapseizoen’ 420 duizend verzekerden naar CZ waren overgestapt. Sindsdien beheert de van oorsprong Brabantse verzekeraar 13,5 miljard euro aan zorgpremies. Niet op een manier die volledig tevreden stemt, op een aantal cruciale punten zit de marktwerking de zorg in de weg, vindt De Groot. De concurrentie in de zorg mag minder, ook tussen zorgverzekeraars onderling. Dan zijn de reclames ook niet meer nodig.
Lange stilte. ‘Dat effect is vrij indirect. Het betekent dat we in een aantal regio’s het CZ-geluid steviger kunnen laten horen. Dus meer aandacht voor digitalisering, voor het bouwen van zorgcoalities, zodat we minder op basis van een vijandbeeld tussen zorgverlener en zorgverzekeraar de zorg kunnen transformeren.’
‘Ja, dat is waar, verzekerden zijn premiegericht.’
‘Wij wilden ook voor onze eigen verzekerden een zo laag mogelijke premie, er was een energiecrisis. Dat er 400 duizend verzekerden bijkwamen, hadden we niet verwacht. Het is voor ons niet alleen goed nieuws. Hoe meer verzekerden we hebben, hoe hogere reserves we volgens de regels moeten aanhouden. En de druk op de klantenservice wordt te hoog. De groei was simpelweg te groot.’
‘We zullen concurrentie in de zorg op een andere leest moeten schoeien. Gereguleerde marktwerking was een goed idee, maar er zijn plekken waar het minder goed werkt dan we dachten.
‘Bij de hoogspecialistische ggz bijvoorbeeld, waar een tekort aan is, terwijl dat in veel mindere mate geldt voor de lichtere vormen van ggz. Ook in de wijkverpleging zie je iets geks: je hebt wijken met meer dan honderd aanbieders, en toch is er structurele schaarste. De markt is dus niet het ultieme verdelingsmechanisme. We moeten de spelregels veranderen, zodat de kwetsbaarste mensen het eerst worden geholpen.’
‘In het ideaalbeeld heeft elke wijk een vaste huisarts met vaste wijkzorgteams, die bestaan uit zorgverleners van één of twee organisaties.
‘Dan kan de huisarts goede zorg leveren, dan kun je afspraken maken wie welke zorg levert. Dat vragen we nu al van de huisarts, maar met zo veel aanbieders gaat dat helemaal niet. Zorgverzekeraars zouden het aantal aanbieders moeten kunnen beperken, door niet alle partijen te hoeven betalen.
‘Die eenvoud heb je nodig om elkaar te leren kennen, en dat heb je nodig om zorg te coördineren. We hebben het te complex gemaakt.’
‘Als je wilt dat de kwetsbaarste mensen het eerst worden geholpen, moet je ook wat minder keuzevrijheid accepteren. Dan moet de zorgverzekeraar kunnen zeggen: die zorg vergoeden wij niet.
‘Een mooi voorbeeld: in Midden-Brabant hebben wij partijen uitgedaagd om na te denken over steunkousen. Daar gaan veel uren wijkverpleging aan op, terwijl je je kunt afvragen of de wijkverpleging daar wel voor nodig is. Partijen hebben daar vergaande afspraken over gemaakt, maar ondertussen blijft er ook een aanbieder die zich juist specialiseert in het aantrekken van steunkousen. Die wij vervolgens ook móéten betalen.
‘Dat heeft iets wrangs: de ene organisatie kiest er bewust voor ermee te stoppen, ook al weten wijkverpleegkundigen dat het wegvallen van zorgmomenten meer eenzaamheid tot gevolg heeft, en iemand anders levert het vervolgens wel. Wat zijn we dan aan het doen? Hierom is het zo belangrijk dat de politiek echte keuzen maakt.’
‘Het ligt genuanceerder, er is niet één principe dat op alle 40 duizend zorgorganisaties toepasbaar is. In de planbare zorg, zoals knie- of staaroperaties, is het onverstandig de marktwerking bij het grofvuil te zetten. Daar heeft het wel degelijk geleid tot verbetering van kwaliteit en verlaging van de kosten.
‘Maar kijk je naar de spoedeisende hulp, de huisartsenzorg, specialistische vormen van de ggz, dan is het niet verstandig om met tien verschillende zorgverzekeraars tien verschillende afspraken te maken.’
‘Dat is inderdaad een goede vraag. Het voordeel van concurrentie is dat er druk staat op je prestaties, op ideeën om de zorg te verbeteren. Ik weet niet of er tien nodig zijn, maar als je teruggaat naar één dan gaat de doelmatigheid eraf.
‘Ik kan me wel voorstellen dat je er per regio een of twee aanwijst die de niet-planbare zorg inkoopt. In Noordoost-Groningen ken ik de zorgpartijen niet, hoe logisch is het dan dat wij daar moeten inkopen? Ik zou het helemaal niet erg te vinden om daar Menzis te volgen, die de regio wél goed kent. Dat soort afspraken mogen we nu nog niet maken.’
‘Neem de hulpmiddeleninkoop, dus verband- en incontinentiematerialen. Daarbij heeft de concurrentie geleid tot scherpere inkoop.’
‘Individueel heeft het tot schrijnende gevallen geleid, maar die problemen zijn nu opgelost. Mensen vergeten dat we ontzettend veel geld besparen voor de verzekerden. De prijs voor dit soort hulpmiddelen is met 50 procent gedaald.
‘Wat er gebeurt als er geen concurrentie tussen verzekeraars is, zie je in de Wet langdurige zorg (Wlz), dus vooral de ouderenzorg. Daar zijn de zorgkantoren de budgetverdelers, per regio is er maar één, dus mist daar de doelmatigheidsprikkel. De beste belonen is in de Wlz echt heel moeilijk.
‘Het leidt tot grote verschillen per verzekerde tussen regio’s. Kom je er niet uit met het budget, dan kun je bij de politiek je hand ophouden, want dan komt er altijd geld bij. Daarom is Nederland qua kosten voor de ouderenzorg helaas koploper in de westerse wereld.’
‘Dat zijn nu de spelregels, die hadden we graag anders gezien. Al ben ik ervan overtuigd dat we toegroeien naar een situatie waarin reclame niet meer zo spannend is. Verzekeraars hielden altijd het meeste geld over aan jonge, gezonde verzekerden. Door nieuwe afspraken is dat met ingang van volgend jaar niet meer zo.’
‘Het is als verzekeraar belangrijk dat je een verzekerdenbestand hebt dat overeenkomt met de leeftijdsverhoudingen in de maatschappij. Als je merkt dat je veel ouderen hebt, wil je juist meer jongeren aantrekken, want ook voor hen moet je op een efficiënte manier zorg kunnen blijven inkopen.
‘Daarbij kan reclame helpen. We zullen dit jaar al een stapje terugzetten. Dat zul je ook bij andere verzekeraars zien. En daarbij verwacht ik dat ook het aantal budgetpolissen terugloopt, evenals de korting op een hoger vrijwillig eigen risico. Dat zijn typisch verzekeringsproducten waarmee verzekeraars zich richten op jonge, gezonde verzekerden.
‘Wij vinden trouwens dat de overheid deze producten moet afschaffen. Niet alleen in de zorg, ook bij de zorgverzekeraars moeten we de markt herdefiniëren. Maak het minder commercieel, en maak de keuze voor verzekerden eenvoudiger.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden