Iemand voor laten gaan bij de kassa van de supermarkt, de deur openhouden voor een vreemde of anoniem doneren aan een goed doel: lang werd gedacht dat dit altruïsme (samenwerken zonder dat jijzelf of je naasten er beter van worden) typisch menselijk was. Nu ontdekten wetenschappers dat ook de bonobo in het wild samenwerkt buiten zijn kennissenkring.
De bonobo is, samen met de chimpansee, onze meest naaste verwant in het dierenrijk. Om die reden denken wetenschappers dat de bevindingen iets zeggen over de oorsprong van ons eigen prosociale gedrag, dat altijd op aangeleerde culturele normen en waarden leek te berusten. Nu blijkt dat er misschien een biologische oorsprong is.
Twee jaar lang observeerden biologen twee verschillende bonobogroepen in het Kokolopori-reservaat in de Democratische Republiek Congo. Midden in het regenwoud bouwden de wetenschappers van onder andere Harvard University een onderzoeksbasis, waarvandaan ze dagelijks het gedrag van de wilde bonobo’s bekeken en noteerden. Zo zagen ze hoe de mensapen drie soorten samenwerkingen aangaan met leden van de andere groep: vlooien, onderonsjes en het delen van voedsel zoals vlees, honing en jungle-fruit.
Dat de bonobo’s hun kostbare eten delen, is volgens de biologen het opmerkelijkst. De inzet is hoog, zeker wanneer hard is gewerkt voor het voedsel. Bovendien is het onzeker of de ontvangende partij de gunst later terugbetaalt.
In tegenstelling tot chimpansees, die buiten hun groep vooral ruziemaken, stonden bonobo’s al langer bekend als vriendelijke apen. Wetenschappers verklaren hun goedaardigheid met de zogenoemde zelfdomesticatie-hypothese.
Evy van Berlo, cognitief psycholoog en mensaap-onderzoeker aan de Universiteit van Amsterdam: ‘Als voedsel niet schaars is, hoef je er ook niet om te vechten. Bonobo’s zijn geëvolueerd in een gebied waar meestal genoeg te eten was. Dan is agressief gedrag juist onwenselijk.’
Bonobo’s konden het zich dus veroorloven om vredelievend te zijn, in tegenstelling tot hun competitieve verwant, de chimpansee. Sommige wetenschappers passen dezelfde theorie toe op mensen: de overvloed aan voedsel zou ook ons sociale gedrag hebben gevormd.
Volgens Van Berlo brengen de nieuwe resultaten, gepubliceerd in het vooraanstaande tijdschrift Science, een belangrijke nuance aan in de bestaande theorie. ‘Bonobo’s worden vaak hippie-apen genoemd, die met iedereen vrienden worden. Nu blijkt dat ze wel degelijk onderscheid maken: de meer sociale apen uit verschillende groepen kozen elkaar uit om een verbintenis mee aan te gaan.’
Van Berlo prijst het onderzoek van de Amerikaanse gedragsbiologen. ‘Bonobo’s zijn lang onderbelicht geweest, omdat mensen dachten dat het een soort chimpansees waren in plaats van een aparte diersoort. Dat deze studie in het wild heeft kunnen plaatsvinden, is al helemaal fantastisch.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden