Ook kampt de Top600 met een gebrek aan politiecapaciteit en blijkt het moeilijk om de benodigde huisvesting of gepaste zorg te regelen. Dat komt naar voren in een donderdag gepubliceerd onderzoek van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatie Centrum (WODC).
De conclusie staat haaks op bevindingen die de gemeente Amsterdam de afgelopen jaren zelf naar buiten bracht. De gemeente concludeerde op basis van hun Top600-monitor dat veelplegers mede dankzij de intensieve begeleiding ongeveer de helft minder delicten plegen.
Over de auteur
Elsbeth Stoker verslaat als regioverslaggever van de Volkskrant ontwikkelingen in Amsterdam en omstreken. Eerder schreef ze veel over politie, justitie en criminaliteit. Ze maakte onder meer de podcast Grijs gebied, over een omstreden undercovermethode.
‘Het verschil is dat wij nu voor het eerst de recidivecijfers van de Top600-groep hebben vergeleken met een controlegroep’, aldus onderzoeker Karin Beijersbergen van het WODC, een kennisinstituut dat verbonden is aan het ministerie van Justitie en Veiligheid.
Beijersbergen vergeleek de strafbladen van de Top600-veelplegers met die van criminele Amsterdammers die net niet in aanmerking kwamen voor deze intensieve aanpak, of bij wie de aanpak nooit van start is gegaan. ‘In allebei de groepen is de recidive gedaald, maar in de controlegroep is de recidive iets harder gedaald. Dit betekent dat de recidivedaling dus niet lijkt te komen door de aanpak.’
Daarnaast constateert het WODC dat de recidive van de Top600-veelplegers veel minder is gedaald dan tot nu toe werd aangenomen. Het aantal misdrijven halveerde niet, maar daalde met ‘slechts’ 20 procent. ‘Dit komt doordat we cijfers hebben gecorrigeerd voor de tijd dat de Top600-personen in de gevangenis zaten.’
De Top600-aanpak werd in 2011 gelanceerd door toenmalig burgemeester Eberhard van der Laan. Het idee is dat zeshonderd veelplegers die zich schuldig maken aan zogenoemde high impact-delicten, intensief begeleid en gevolgd worden door justitie, gemeente, reclassering en zorginstanties. Meer dan veertig organisaties werken samen om te zorgen dat áls een Top600-veelpleger een misdrijf begaat, hij snel wordt gestraft.
Daarnaast is het de bedoeling de veelpleger perspectief te bieden, door bijvoorbeeld de juiste zorg, een uitkering of een baan te regelen. In de Top600 zitten vooral mannen (98 procent), de gemiddelde leeftijd bij instroom is 24 jaar en verreweg de meesten kampen met meerdere problemen, zoals schulden, verslaving of een verstandelijke beperking.
Nog geen twee jaar na de lancering van het project zei Van der Laan dat de Top600 een succes was. ‘Het leger dat zijn kracht was kwijtgeraakt, is weer aan de winnende hand’, stelde hij vast op basis van de eerste recidivecijfers. En in een gemeentelijke evaluatie van november 2021, toen het project tien jaar bestond, stond dat het aantal recidives mede door de aanpak was gehalveerd.
De gemeente Amsterdam laat donderdag in een reactie weten dat de nieuwe recidivecijfers ‘tegenvallen’. Maar volgens burgemeester Halsema kunnen er op basis van dit onderzoek ‘geen verregaande conclusies worden getrokken’ over de effectiviteit van de aanpak.
Ook volgens Beijersbergen betekenen haar conclusies niet dat de Top600-aanpak is mislukt. ‘Dit is de eerste effectstudie, we hebben alleen gekeken naar recidive en niet of de twee andere doelen zijn behaald.’ Bovendien, zegt ze, ‘is het doel om de recidive te verminderen bij deze heel zware groep veelplegers misschien wel te hoog gegrepen’.
De Top600-aanpak heeft niet alleen als doel om de recidive terug te brengen, maar ook om te voorkomen dat broers en zussen van de veelplegers in de voetsporen van hun – veelal – oudere broers treden. Het derde doel is om de veelplegers een toekomstperspectief te bieden. Volgens het WODC zou hier nader onderzoek naar gedaan moeten worden.
Uit groepsgesprekken die Beijersbergen met de ‘Top600-regisseurs’ hield, blijkt dat het de afgelopen jaren steeds lastiger is geworden om veelplegers perspectief te bieden. Door de krapte op de woningmarkt is het bijvoorbeeld moeilijk een geschikte woonplek te vinden voor iemand die uit de gevangenis komt. ‘Een kwart van de doelgroep is dakloos, maar zelfs een bed regelen in de nachtopvang is al moeilijk omdat daar ook tekorten zijn. En dat terwijl een dak boven je hoofd juist gezien wordt als één van de basisvoorwaarden om uit de criminaliteit te komen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden