In het verkiezingsprogramma van Nieuw Sociaal Contract (NSC) wordt gepleit voor de invoering van een Constitutioneel Hof in Nederland. Daarbij komt in feite de vraag aan de orde in hoeverre de overheid, waaronder in het bijzonder de wetgever, zich naar de burger toe opstelt als een goede en oprechte handhaver van de Grondwet. Dit Hof zou de wetgever een spiegel kunnen voorhouden, waardoor wellicht het vertrouwen van de gewone burger in de wetgever hersteld zou kunnen worden.
Ik ben een voorstander van de oprichting van een dergelijk Hof. Naar mijn mening kan hierbij echter slechts in beperkte mate worden tegemoetgekomen aan de onvrede van burgers, die van mening zijn dat de grondwettelijke rechten door de overheid worden geschonden. Immers, een dergelijke verandering zal op een voor velen te hoog abstractieniveau plaatsvinden. Wat zou er nog meer moeten gebeuren om de burger het gevoel te geven dat hij gehoord wordt als hij van mening is dat de overheid handelt in strijd met de Grondwet?
Over de auteur
Arthur Elias was tot zijn pensionering als universitair hoofdocent Historische ontwikkeling van het recht verbonden aan de faculteit der rechtsgeleerdheid van de Universiteit Leiden. Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Mijn voorstel is dat de burger in dit soort gevallen zich rechtstreeks tot dit Constitutioneel Hof kan wenden met zijn klacht over schending van de Grondwet. Een aan dit Hof verbonden gerenommeerde jurist moet de ingediende klacht beoordelen en vervolgens een advies aan het Hof voorleggen. Het Constitutioneel Hof doet daarna een bindende uitspraak. Het betreft hier een procedure die gelijkenis vertoont met die bij de Hoge Raad.
Dit lijkt origineel, maar is dat geenszins. Immers in de tweede grondwet van ons land, uit het jaar 1801, staat met zoveel woorden geschreven dat een zogenaamd Nationaal Syndicaat ‘surveilleert alle collegiën en magistraten (en) ambtenaren en ziet toe of dezelve iets verrichten strijdig met de constitutie of vastgestelde wetten. Zo er reden van beschuldiging wordt geoordeeld te zijn, institueert hetzelve zijne aanklacht, bepleit dezelve voor het Nationaal Gerechtshof’. Het Gerechtshof kan vervolgens een aangeklaagde veroordelen en zelfs ook laten arresteren.
Dit Nationaal Syndicaat (een collectief van drie juristen van aanzien) is vanaf 1802 actief geweest, maar heeft uiteindelijk in 1805 door tegenwerking van de toenmalige overheid zijn werkzaamheden gestaakt. Deze instelling was in het licht van de toenmalige grondwettelijke ontwikkelingen uiterst modern, maar in de volstrekt ondoorzichtige bestuurscultuur van die tijd ook tot mislukken gedoemd.
Ruim tweehonderd jaar later zijn de tijden veranderd, is er sprake van een geheel andere maatschappij, maar de behoefte dat de overheid de grondwet respecteert is groter dan ooit. Zou het dan niet voor de hand liggen dat de op 22 november gekozen volksvertegenwoordigers eens heel goed kijken naar dit bestuurlijk experiment uit het begin van de 19de eeuw? Wellicht hoeft dan het wiel niet opnieuw uitgevonden te worden.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden