Het is de Brusselse variant van het Cirque du Soleil: de onderhandelingen over de Europese begroting (formeel het meerjarig financieel kader: MFK). Het is een circus dat normaliter eens in de zeven jaar plaatsvindt. Maar als ‘matinee’ is er de tussentijdse herziening van het MFK. Het spel is weliswaar kleiner in omvang: moet er extra geld (99 miljard euro) bij, en zo ja, waar moet dat geld dan vandaan komen? Maar het is een zelfde subliem schouwspel, vol verbaal drama en acrobatiek met getallen.
Over de auteur
Sandrino Smeets is verbonden aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Hij doet onderzoek naar de grote crisis onderhandelingen in de Europese Unie, in samenwerking met direct betrokkenen vanuit de Europese Raad en de Europese Commissie.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
De uitkomst is meestal weinig verrassend. Hoe technisch en complex begrotingsonderhandelingen ook heten te zijn, directbetrokkenen kunnen van te voren de contouren schetsen van waar de leiders uiteindelijk gaan landen. Op de informele top in Granada van 6 oktober, vatte de Duitse bondskanselier Scholz het droogjes samen: ‘Dit is een nul-somspel. Extra geld voor de EU betekent hogere bijdragen van de lidstaten. Als de Commissie wint, verliezen de lidstaten, en dat is een uitkomst die ik thuis niet kan verkopen.’
In zijn openingstoespraak karakteriseerde toenmalig Europees president Van Rompuy het Brusselse spel heel anders: ‘Het is mijn taak als voorzitter van de Europese Raad ervoor te zorgen dat iedereen als overwinnaar naar buiten kan lopen.’ De hele Brusselse machinerie wordt in stelling gebracht om van een nul-somspel een overwinning zonder verliezers te maken. Zonder een vaste dirigent, maar volgens een nauwgezette choreografie, dansen de deelnemers naar de finale top. En ondertussen staat het Europees Parlement ongeduldig te trappelen in de coulissen, om mee te mogen spelen in de toegift.
Dit spel begon al tijdens de laatste Europese top over de huidige
EU-begroting van 17 tot 21 juli 2020. Tijdens een legendarische vijfdaagse uitputtingsslag werden de leiders het eens over een nieuw MFK van 1.074 miljard euro, met daarnaast een Coronaherstelfonds (RRF) van 750 miljard euro. In punt 6 van de bijlage kwamen de leiders overeen: ‘Er komt geen evaluatie halverwege het MFK.’ Vrij vertaald: er komt niet nog een keer geld bij.
Drie jaar bleef dit het mantra bij de lidstaten. De Commissie werkte ondertussen lustig door aan haar voorstel voor de herziening van het MFK. Vanwege de oorlog in Oekraïne, de energiecrisis en het migratieprobleem, waren de huidige kaders volgens de Commissie onhoudbaar.
Toen het Commissievoorstel daadwerkelijk op tafel lag, nam de Europese Raad van juni 2023 er met frisse tegenzin ‘nota van’. Om vervolgens de hete aardappel door te schuiven naar het roulerend Spaans voorzitterschap. Beter om eerst de Spanjaarden te laten worstelen en mislukken, zodat daarna de Europese Raad, en specifiek president Michel als redder in het nood, het kan overnemen.
Vrijwel direct na de zomer begon het gemopper dat er door Spanje onvoldoende voortgang werd geboekt. De Commissie kan alleen het voorstel doen, niet het formele besluit nemen. Maar de Commissie is wel de enige die het overzicht heeft over waar nu echt de financiële nood en ruimte zit. Het Spaanse voorzitterschap leunde daarom zwaar op de inbreng van de Commissie, die op haar beurt nog stug volhield dat 99 miljard extra het absolute minimum was. Met andere woorden: onze plannen en berekeningen kloppen.
En dus moesten de Europese leiders er zelf weer aan te pas komen. De Europese top van 26 en 27 oktober vormde de formele ouverture. Daar volgde het bekende spel van versnellen en vertragen.
Was de deadline van december echt zo hard? Moest er dan wellicht een extra Europese top komen in november? Betrokkenen weten dat een eerste mislukte begrotingstop nodig is. Leiders moeten de kans krijgen openlijk te botsen en boos uit elkaar te gaan, als signaal aan het thuisfront dat ze niet zomaar overstag gaan. De Commissie was zelfs al begonnen met informeel verkennen van mogelijke data voor die top medio november, terwijl Europees president Michel nog aangaf dat hij niet van plan was om een extra top te organiseren.
De bombastische interventies van bondskanselier Scholz stalen de show. De Commissie en het Spaans voorzitterschap hadden hun huiswerk niet gedaan. In plaats van met details te komen, schermden ze met deadlines. Laat ons eerst eens zien waar dat geld precies voor nodig is, was zijn boodschap, en verwacht niet dat ik in december opeens de portemonnee trek.
En dus werd het spel voor even weer naar een niveautje lager verplaatst, met een verzoek aan het Spaans voorzitterschap om met een eerste, echt voorstel te komen (in Brussels jargon de ‘negobox’)?. Betrokkenen weten dat de eerste en tweede versie van die negobox moeten sneuvelen. Ze weten ook: de hoofdact staat gepland voor de Europese top op 14 en15 december, met wederom wellicht een geanticipeerde toegift in het weekend, waar de knikkers verdeeld worden. En dit keer misschien met nog een extra zinnetje in de conclusies, ‘dat deze uitzonderlijke afspraken op geen enkele manier een precedent scheppen voor de onderhandelingen over het nieuwe MFK. En we menen het dit keer echt.’
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden