Natuurlijk vroegen zijn kinderen hem weleens naar de oorlog, maar het werd ze al snel duidelijk dat die zwarte bladzijde ongelezen moest blijven. Pas nadat hij in therapie was geweest en andere Joodse kinderen had ontmoet die samen met hem zonder ouders in Westerbork hadden gezeten, begon Louk de Liever te praten over de oorlog. Om daar nooit meer mee op te houden.
Hij bezocht scholen, netwerkclubs en tal van andere organisaties. Zijn boodschap: dit mag nooit vergeten worden. Op een school in Nijkerk werden tijdens zijn bezoek eens twee islamitische jongens de klas uitgestuurd. Hij haalde ze hoogstpersoonlijk terug en zei: ‘Wij zijn familie van elkaar. Jullie aartsvader Ibrahim en mijn aartsvader Abraham zijn dezelfde persoon.’ Daarna stelden ze alleen nog maar goede vragen, constateerde hij tevreden. ‘Ik hoop dat ze er thuis over hebben verteld.’
De Volkskrant profileert regelmatig bekende en onbekende, kleurrijke Nederlanders die onlangs zijn overleden. Wilt u iemand aanmelden? postuum@volkskrant.nl
Louk de Liever werd in 1939 geboren in Nijkerk. Als 2-jarig jongetje moest hij tijdens de Tweede Wereldoorlog onderduiken bij een gezin in Amsterdam, waar hij in 1944 werd verraden door de overbuurman. Die streek daarmee 7,50 gulden op, het standaardbedrag dat per aangegeven Jood werd uitgekeerd door de nazi’s. Hij werd zonder zijn ouders op transport gezet naar Westerbork en kwam terecht in een barak met vijftig leeftijdsgenoten: de zogeheten Groep Onbekende Kinderen. Zo jong zonder de bescherming van zijn vader en moeder in de hel; hij zou er tot aan zijn dood verlatingsangst aan overhouden.
Een van zijn herinneringen aan Westerbork was de ‘taart’ die hij voor zijn vijfde verjaardag kreeg. Die was gemaakt van stro, aardappel- en koolraapschillen. Niet eetbaar, maar toch een beetje feestelijk. Vanuit Westerbork werd hij op het laatste transport naar Bergen-Belsen gezet. Hoe, dat kon hij zich naderhand niet meer herinneren, maar hij overleefde. Dat gold ook voor Theresienstadt, het concentratiekamp in Tsjecho-Slowakije. ‘Als het treinspoor niet was gebombardeerd, was Auschwitz onze bestemming geweest. Het is een godswonder dat ik weer heelhuids thuisgekomen ben’, zei hij in een interview met het AD.
De oorlog liet diepe sporen na. Maar het grootste trauma liep hij bij terugkomst in Nederland op. Zijn moeder, ook getekend door de oorlog, herkende en accepteerde hem niet meer. Waarschijnlijk had ze al om hem gerouwd en afscheid genomen, zo vermoedde De Liever later. Ze geloofde pas dat hij haar zoon was nadat Louk haar zijn litteken bij zijn voet had getoond. Daarna stuurde ze hem naar een instituut waar hij kon worden behandeld voor de ‘fantasieverhalen’ die hij vertelde over zijn tijd in de nazikampen.
Ook die wond heelde nooit. ‘Zijn hele leven heeft hij angst gehad om niet geloofd te worden’, vertelt zijn dochter. ‘Pas op latere leeftijd ben ik met hem naar Theresienstadt geweest. Daar zag hij met eigen ogen: het was dus wél waar.’ Ook had hij moeite met het sluiten van vriendschappen. ‘Het Goede Doel had zo’n liedje: vriendschap is een illusie. Zo was het, vond hij. Je kon niemand echt vertrouwen.’
Louk de Liever overleed 26 september op 84-jarige leeftijd. Hij kreeg bij leven al een onderscheiding voor zijn vele vrijwilligerswerk. Ook werd in 2018 een straat naar hem vernoemd, hoewel dat helemaal niet mag met nog levende personen. De gemeente Nijkerk omzeilde dat door zijn familienaam te geven aan het De Lieverhof. En dit voorjaar mocht hij samen met zijn kleinzoon een krans leggen bij de Dodenherdenking op de Dam.
Dat zijn klein- en achterkleinkinderen vrij en onbezorgd konden opgroeien, op de leeftijd dat hij zelf moest overleven op koolraapschillen en hij eigenlijk niet meer had mogen leven, was misschien wel de grootste genoegdoening in zijn leven. Ze waren het levende bewijs dat de nazi’s hem er niet onder hadden gekregen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden