In 2015 vond er kortsluiting plaats in het hoofd van Rob Timmerman (48), destijds jeugd-tv-maker bij de EO. Het begon met de ultieme opeenstapeling van clichés, vertelt hij in de eerste aflevering van de podcast Waar is Sarah?: een man van net 40 in een Vinex-wijk, die zich afvraagt wat hij met de rest van zijn leven wil. Op dat moment domineerden berichten over verdronken vluchtelingen en de foto van de aangespoelde Syrische kleuter Aylan Kurdi de media. Bij Timmerman knapte er iets.
Hij meldde zich aan als vrijwilliger op een reddingsboot. Sindsdien speurt hij vijf maanden per jaar de Middellandse Zee af naar mensen in nood. ‘Ik ben in de kracht van mijn leven en kan me toch moeilijk gaan afvragen waarom niemand iets doet’, schrijft hij. Omdat Timmerman zich op een reddingsschip van Artsen zonder Grenzen bevindt, beantwoordt hij vragen van de krant per mail.
In Waar is Sarah? gaat Timmerman met radio- en documentairemaker Laura Stek (40) op zoek naar Sarah, een pasgeboren baby die hij tijdens zijn eerste missie heeft gered uit een zinkend rubberbootje. Dat is inmiddels zeven jaar geleden, maar het beeld van het kind met de heldere oogopslag in een boodschappenkratje heeft Timmerman nooit losgelaten. Hij heeft regelmatig over het meisje verteld, als spreker bij bedrijven. Maar hoe hoopgevend is Sarahs verhaal eigenlijk? ‘De onderliggende vraag van de zoektocht is: waren de verschrikkingen waar haar moeder en zij doorheen zijn gegaan het waard?’, schrijft Timmerman. ‘Ik weet dat het leven van nieuwkomers in Europa bikkelhard kan zijn.’
Laura Stek raakte gefascineerd door de bedachtzame reddingswerker. ‘Terwijl Rob op zoek wilde naar Sarah, wilde ik vooral op zoek naar zijn beweegredenen daarvoor’, vertelt ze telefonisch. Of ze Sarah vinden, houdt Stek in het midden. ‘We zijn wel veel verder gekomen dan we dachten, met alleen een voornaam als aanknopingspunt. Maar het gaat over meer dan de zoektocht naar Sarah. We onderzoeken ook wat er de afgelopen zeven jaar is gebeurd in het Europese migratiebeleid. Daarom spreken we elke aflevering met een deskundige.’
Waar is Sarah? bestaat daarnaast deels uit geluidsfragmenten, die Timmerman heeft opgenomen op missie. Daardoor komen de verschrikkingen op de Middellandse Zee soms erg dichtbij. Bij de opname van een chaotisch verlopen reddingsoperatie hoor je de paniek, een meisje dat om haar moeder schreeuwt, Timmerman die met overslaande stem tot kalmte maant. Maar niet veel later hoor je ook een paar kinderen die, veilig op de reddingsboot, keihard een popliedje zingen voor de reddingswerkers.
Rob Timmerman: ‘Mijn ogen zijn geopend voor de humanitaire ramp die zich nu al jaren voortsleept op de Middellandse Zee. Als reddingswerkers zien, horen en voelen we de wanhoop van de overlevenden. We horen over hun thuisland, maar ook over geweld, afpersing en marteling in Libië, waar Europa nog altijd een migratiedeal mee heeft. Het is onvoorstelbaar waar vluchtelingen tijdens hun reis doorheen gaan. Een arts aan boord vertelde laatst dat vrouwelijke vluchtelingen uit landen ten zuiden van de Sahara vaak voor vertrek een prikpil proberen te bemachtigen. Ze weten namelijk dat ze onderweg verkracht zullen worden, dan hoeven ze tenminste het kind van de dader niet te dragen.’
Laura Stek: ‘Het onderwerp is zo gepolitiseerd dat de feiten moeilijk te onderscheiden zijn. Als politici zeggen dat ze mensensmokkelaars willen aanpakken, zal iedereen het daarmee eens zijn. De vraag is alleen hoe. Het sluiten van de grenzen betekent meer risico voor mensen op de vlucht, omdat mensensmokkelaars nog gevaarlijkere routes kiezen. Daarnaast worden er veel hogere prijzen gevraagd. Daar heb ik bijvoorbeeld over gesproken met Mirjam van Reisen, hoogleraar Internationale Relaties, die daar onderzoek naar deed.’
Timmerman: ‘Door alle harde standpunten zou je bovendien bijna vergeten dat we het over mensen hebben. We besteden de grensbewaking uit aan een land als Libië, waar mensen op de vlucht handelswaar zijn en ze grote kans lopen om terecht te komen in een cirkel van willekeurige detentie, afpersing en marteling. Ik zie uit naar de dag dat civiele reddingsoperaties overbodig zijn, omdat Europese staten hun verantwoordelijkheid om reddingswerk uit te voeren weer oppakken. Of nog beter: omdat er voor mensen op de vlucht, die asiel willen aanvragen, een humaan en effectief alternatief voor de zeeroute is.’
Timmerman: ‘We hopen dat ze betrokkenheid gaan voelen bij mensen die geen andere uitweg zien dan de zee op gaan om veiligheid en stabiliteit te vinden. En dat begint met domweg begrijpen wat er gebeurt op zee, hoe Europa omgaat met mensenrechten, ook namens jou. De serie heet dan wel Waar is Sarah?, maar ze gaat in de kern over de vraag of jij en ik bereid zijn de mens te zien in de migrant of vluchteling.’
Stek: ‘Het is een complex onderwerp, dus ik heb niet de illusie dat we een sluitend antwoord op alle vragen kunnen geven. Maar wat zeker is, is dat er nog dagelijks mensen verdrinken in de Middellandse Zee. Pas als er bijvoorbeeld beelden verschijnen van een aangespoeld knuffeldier, dat lijkt op dat van je eigen kind, wordt het menselijk en concreet. Dan wordt duidelijk wat een immens drama dit is. In de podcast proberen we naast het grote, complexe verhaal ook het kleine, menselijke naar voren te halen.’
De zesdelige podcast Waar is Sarah? is vanaf morgen online te beluisteren en vanaf 17/11 wekelijks te horen bij Bureau Buitenland op NPO Radio 1.
Laura Stek over de keuze om een podcast te maken van Rob Timmermans zoektocht en niet een film: ‘Ik denk dat we een beetje murw zijn geslagen door alle beelden van migranten en vluchtelingen op zee. Op een of andere manier kwam het geluid van de reddingsacties juist harder bij mij binnen. Dat je een kind hoort schreeuwen in je linkeroor, en een vader in je rechter. Geluid is intiemer, het kan je op een andere manier raken.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden