Na jaren balanceren op het randje van de politieke afgrond is Duitslands meest linkse parlementspartij er dinsdag overheen gekukeld. Die Linke, een nazaat van de Socialistische Eenheidspartij van wijlen de DDR, verliest op 6 december haar status als fractie in de Duitse Tweede Kamer. Daarmee dreigt een historisch stuk Duits politiek meubilair van het toneel te verdwijnen.
Eigenlijk is Die Linke niet over de rand gekukeld, maar geduwd. Die Linke maakte de afgelopen jaren een lange duikvlucht in populariteit. De richtingenstrijd die daarvan deels de oorzaak, deels het gevolg is, wordt publiekelijk uitgevochten. Het deed partijleiders van Die Linke haar leden oproepen te onthouden dat politieke vijanden niet binnen maar buiten de partij gezocht moesten worden. Kiezers liepen hoofdschuddend weg.
Naar haar nieuwe partij toe, hoopt nu Sahra Wagenknecht (54). Het langjarige parlementslid splitste zich in oktober van Die Linke af en wil in januari 2024 een nieuwe partij stichten. De opmaat daartoe is vernoemd naar haarzelf: Bewegung Sahra Wagenknecht (BWS). Dat is ongebruikelijk in Duitsland, waar politici de schijn van persoonlijkheidsverheerlijking doorgaans vermijden. Ze nam acht andere Linke-parlementsleden mee. Daarmee krimpt Die Linke van 37 naar 28 zetels, onder de Duitse kiesdrempel, en verliest het recht om een fractie in het parlement te handhaven. De partij hoopt de regeringsperiode uit te zitten als groep, een uitzonderingsregel waarbij leden wel mogen stemmen maar veel minder debatrechten en financiële steun hebben.
Over de auteur
Remco Andersen is correspondent Duitsland voor de Volkskrant. Hij woont in Berlijn. Als Midden Oosten-correspondent won hij de Lira-prijs voor buitenlandjournalistiek voor zijn werk in Syrië en Irak.
Wagenknecht speelt al jaren een hoofdrol in de venijnige ruzies binnen Die Linke, en zinspeelde steeds luider op een eigen partij. Dat is in Duitsland een enorm risicovolle stap. De Bondsdag hanteert een kiesdrempel van 5 procent (37 zetels). Politieke éénpitters zoals in Nederland bestaan in Duitsland niet: het Nederlandse equivalent van de kiesdrempel zou 7,5 zetels zijn. Haalt een partij daarvoor niet genoeg stemmen, dan worden haar stemmen verdeeld over de partijen die de drempel wel halen.
Kennelijk heeft Wagenknecht geconcludeerd dat de tijd nu rijp is. Ze zou gelijk kunnen hebben. Daags na Wagenknechts afsplitsing becijferde onderzoeksbureau Insa, in opdracht van de boulevardkrant Bild am Sonntag, dat 27 procent van de Duitsers zich een stem op Wagenknecht kan voorstellen. Zo’n 14 procent zei het ook echt te gaan doen ‘als er komende zondag verkiezingen zouden zijn’.
Wagenknecht wil terug naar conservatief-links: een grote overheid, een streng migratiebeleid, en niet al te veel energie steken in zaken als lhbti-rechten of klimaatbestrijding. Eerder zei ze dat ze het socialisme zoals dat in de DDR bestond nu afkeurt, inclusief politieke repressie. Wat Wagenknecht wel wil: vrijwel alle vitale sectoren in handen van de overheid. Woningbouw, openbaar vervoer, medische zorg, energievoorzieningen. Ze flirt met extreem-rechts, dat zij eerder weigerde uit te sluiten van een mede door haar georganiseerde demonstratie tegen Duitse wapensteun voor Oekraïne.
Wagenknecht lijkt nadrukkelijk te mikken op mensen die middenpartijen niet meer vertrouwen en het democratische proces de rug toekeren. Eerder trok ze coronamaatregelen in twijfel, een opstelling die tot dan toe voorbehouden was aan de extreem-rechtse AfD. Enig populisme lijkt ook onderdeel van het politieke recept uit te maken. ‘In plaats van te investeren in een goede staat publieke diensten, hebben politici de wensen van invloedrijke lobby’s bediend en daarmee de publieke schatkist geleegd,’ vermeldt haar oprichtingsmanifest. Het woord ‘links’ zal niet in haar partijnaam terugkomen, zegt Wagenknecht in Duitse media.
Eén gevolg van Wagenknechts manoeuvre op het politieke toneel lijkt nauwelijks nog terug te draaien. In de peilingen schommelt Die Linke tussen de 3 en 4 procent, ver van de gehoopte terugkeer naar het een parlementsfractie bij de verkiezingen van 2025. En daarbij is de invloed van Wagenknechts aankomende partij nog niet meegerekend.
De Linke ontstond in 2005 uit de fusie van twee voorgangers: de voornamelijk West-Duitse sociaal-democraten van Oscar Lafontaine’s WASG, en de Oost-Duitse antikapitalisten van de PDS, de directe opvolgers van de DDR-Eenheidspartij (SED). Die Linke heeft zichzelf altijd gezien als beschermheer van de sociaal kwetsbaren, en voorvechter van Oost-Duitse arbeiders aan wie bij de eenwording economische voorspoed werd beloofd maar die te weinig kregen. De afgelopen jaren hebben ook veel jongeren zich aangesloten die vanuit een grassrootspartij willen strijden tegen klimaatverandering, racisme of seksisme.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden