De huisvesting van arbeidsmigranten is niet alleen een zorg van politici en omwonenden. Een tomatenteler in Friesland wil zijn voornamelijk Oost-Europese personeel graag onderdak bieden op zijn eigen erf. Maar dat ligt gevoelig.
‘Voor ons grootste werkvolk hebben we de huisvesting al goed op orde’, zegt Marco van Overbeek met een kwinkslag. De directeur van glastuinbouwbedrijf Gardener’s pride wijst naar de kist in de nok van de helverlichte kas. De hommels die circa 250 duizend tomatenplanten bestuiven, vliegen hun onderkomen in en uit.
Net na de middagpauze komen ook de menselijke arbeidskrachten de enorme kas weer in. Ze dieven de tomatenplanten, verwijderen overtollig blad en oogsten de rijpe vruchten. ‘Hier knippen, daar plukken’, zegt de Poolse werknemer die vanaf een rijdende verhoging naar de hogere trossen reikt.
Over de auteur
Jurre van den Berg is regioverslaggever van de Volkskrant in het noorden van Nederland en verslaat ontwikkelingen in de provincies Groningen, Friesland en Drenthe
In het hoogseizoen belanden wekelijks 250 duizend kilo cherrytomaatjes uit het Noordwest-Friese Beetgum in de schappen van een van ’s lands grootste supermarktketens. Van Overbeek (30) luistert daarom met verbazing naar de huidige politieke discussies over het beperken van arbeidsmigratie.
Het jaar rond werken er in de kas en ‘de schuur’ waar de tomaten worden verpakt 120 mensen, oplopend tot 250 in het hoogseizoen. Daarvan komt driekwart uit het buitenland, hoofdzakelijk Oost-Europa: Bulgarije, Roemenië, Polen en inmiddels ook Oekraïners.
‘Wij kunnen domweg niet zonder. In Friesland vind ik ze niet’, zegt Van Overbeek. Zo’n vijftien ‘jobcoaches’ van de sociale dienst in Leeuwarden heeft hij in de kas gehad. ‘Maar steeds moesten wij hen terugbellen, om te horen dat er geen reacties waren gekomen.’
De directeur kent het vooroordeel dat de arbeidsmigranten onderbetaald en uitgebuit zouden worden. ‘Maar ook wij zijn gebonden aan cao’s en het minimumloon.’ Bovendien, zegt Van Overbeek: de verhoudingen zijn veranderd. ‘Wij mogen blij zijn als arbeidskrachten zich opnieuw bij ons melden als het seizoen in maart weer begint.’
Precies dat is de oorsprong van het plan waar hij nu al een jaar mee rondloopt en waar hij zojuist een schets van liet zien: een woonpark naast de kas, met 25 chalets. Woonruimte voor honderd personen, vier per chalet. Met een recreatieveld, een vijver ‘en een eigen tuintje’. De BBB verklaarde zich recentelijk voorstander van dit model.
Het voordeel voor Van Overbeek is dat hij personeel aan zich bindt met fatsoenlijke huisvesting. Het voordeel voor de arbeidsmigranten is dat ze goedkoper af zullen zijn, belooft de ondernemer, dichter bij hun werk. Nu wonen ze in panden in de omliggende plaatsen, vaak uit het zicht van het bedrijf en instanties.
‘Als je er zelf niet over gaat, heb je er geen zicht op’, zegt Van Overbeek. ‘Er zijn zat voorbeelden waar het niet goed geregeld is. Daar worden we als sector op aangekeken.’
En dan is er nog de concurrentiekwestie. Eindelijk een kans voor de dorpsjeugd, was de gedachte toen een paar jaar geleden in het nabijgelegen Berlikum weer eens wat betaalbare nieuwbouw werd gepleegd. Maar toen kocht een uitzendbureau de helft van de woningen op voor arbeidsmigranten. ‘Een doorn in het oog van de dorpen.’
Daarom steunt Dorpsbelangen nu zijn eigen huisvestingsplan, zegt Van Overbeek. Wat is dan het probleem? ‘Dat vraag ik me ook af. Ik wacht nog op een belletje.’
Dat telefoontje zou kunnen komen van Kees Arendz. Op het gemeentehuis in Franeker vertelt de wethouder (Gemeentebelangen) in Waadhoeke over de worsteling met de naar schatting duizend tot tweeduizend personen die werkzaam zijn in de glastuinbouw en andere sectoren. ‘Vergelijk het met een camping in Frankrijk: ze komen en gaan weer weg.’
Hij is de eerste om te erkennen dat de regio niet meer zonder kan. De demografische realiteit: Friesland ontgroent en vergrijst. ‘Het aantal mensen dat aan de slag kan, wordt elk jaar minder. Ik hoor nu opeens allerlei landelijke partijen zeggen: minder arbeidsmigratie. Alsof de arbeidsmigrant een nieuwe soort is die Nederland bedreigt.’
Maar, weet de wethouder: ze moeten allemaal wel ergens wonen. ‘En dat ging knellen.’
In 2019 ontwikkelde de gemeente daarom beleid voor de huisvesting van arbeidsmigranten. Op papier was het goed geregeld. Maar met name de kamerverhuur aan seizoenarbeiders leidde te vaak tot problemen. Eerder dit jaar werd op twee adressen in Franeker nog illegale huisvesting geconstateerd. En de onvrede over verdringing in de dorpen bereikte ook het gemeentehuis.
De kamerverhuur werd daarom vorig jaar ‘bevroren’. Nu broedt de gemeente al enige tijd op herziening. Een onafhankelijk adviesbureau sprak met alle betrokkenen en maakte een rapport. De overeenstemming: beperk kamerverhuur in de woonkernen, en sta meer toe op het terrein van ondernemers en op plekken buiten de bebouwde kom die geschikt worden geacht.
Volgende maand volgt een bijeenkomst met de gemeenteraad. Maar of het woonparkplan van tomatenteler Van Overbeek past binnen de nieuwe regels, wil Arendz nog niet toezeggen. ‘We hebben te maken met procedures die iedereen moet volgen.’
De schaal moet in het oog gehouden worden, vindt de wethouder. Net als de afhankelijkheidsrelatie. De Arbeidsinspectie heeft bedenkingen bij het combineren van werk en huisvesting. Het zou arbeidsmigranten te afhankelijk maken van de werkgever.
Wethouder Arendz wijst erop dat ook de commissie-Roemer – die aanbevelingen deed over het voorkomen van misstanden rond arbeidsmigratie – voorstelde arbeids- en huurcontracten uit elkaar te houden.
Arendz vindt bovendien dat er goede afspraken moeten zijn over wat er gebeurt als een werkverband afloopt of opgezegd wordt, ‘zodat mensen niet van de ene op de andere dag op straat komen te staan’.
Tomatenteler Van Overbeek denkt dat hij het zich simpelweg niet kan permitteren een slechte huisbaas te zijn. ‘Als je het niet goed voor elkaar hebt, komen ze volgend jaar echt niet terug.’
Voor de ondernemer is het lastig te begrijpen. ‘In campagnetijd wil opeens iedereen minder arbeidsmigranten en meer huizen.’ Op een netwerkdiner van het CDA sprak hij met Hugo de Jonge, demissionair minister van Volkshuisvesting. ‘Die wil een miljoen huizen bouwen. Ik kan er zo 25 neerzetten, zei ik, dan heb je een beginnetje.’
Vrijwel alle partijen zijn het erover eens dat de migratiestroom ingeperkt moet worden. Hoeveel migranten telt Nederland en in hoeverre kun je ‘grip’ krijgen op migratie?
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden