Het aanmoedigen van arbeidsmigratie stuit op weerstand in verschillende EU-landen. Nederland en Oostenrijk keerden zich eerder al tegen minder vergaande Commissieplannen voor legale migratie, ook Hongarije en Polen zijn wars van Brusselse bemoeienis op dit terrein. Migratie speelt een belangrijke rol in de Nederlandse verkiezingscampagne. De voorstellen die de commissarissen Margaritis Schinas (Migratie & Europese waarden), Ylva Johansson (Binnenlandse Zaken) en Iliana Ivanova (Innovatie) vandaag presenteren, bevatten geen ramingen over de benodigde aantallen migranten om verdere controverse te voorkomen.
Het meest in het oog springende onderdeel is het opzetten van een banenwebsite (de Talent Pool) waarop werkgevers hun openstaande vacatures kunnen melden en geïnteresseerden van buiten de EU hun cv plaatsen. De website – door Commissie-ambtenaren ‘EU LinkedIn’ gedoopt – biedt ook informatie over de erkenning van diploma’s, over de rechten en plichten van werkgevers en werknemers en is gericht op de sectoren waar de arbeidstekorten het grootst zijn. Dat zijn nu de zorg en alle bedrijvigheid om de groene en digitale transitie mogelijk te maken. De Commissie stelt dat het om werk gaat dat nu blijft liggen, niet om verdringing op de arbeidsmarkt.
De Commissie benadrukt dat illegale migranten die een rechterlijk bevel kregen om de EU te verlaten, geen gebruik kunnen maken van de nieuwe banenwebsite. Burgers uit landen waarmee de EU afspraken maakt over legale migratie, krijgen juist voorrang. Dat moet migranten ontmoedigen om zich door mensensmokkelaars naar de EU te laten brengen.
De behoefte aan personeel in Europa is groot, stelt de Commissie. Gemiddeld krijgen werkgevers in de eurolanden 3 procent van hun vacatures niet vervuld. In Nederland is dat 4,7 procent, het hoogste percentage in de EU. Tekort aan personeel belemmert niet alleen de economische groei maar ook innovatie. De vergrijzing maakt die problemen alleen maar groter. ‘De EU moet dringend actie ondernemen om haar beroepsbevolking te vergroten’, staat in het nog vertrouwelijke Commissievoorstel.
Meer arbeidsparticipatie in de EU-landen zelf (werkloosheid aanpakken, vrouwen aanmoedigen meer te werken), bijscholing en arbeidsmigratie tussen EU-landen zijn niet voldoende om de tekorten weg te werken. Niet alleen in de zorg maar ook in onder meer de bouw, de horeca, transport en in de ict- en AI-sector is er een grote en groeiende behoefte aan extra personeel. Duitsland en Italië maakten onlangs bekend de komende drie jaar circa 2 miljoen werknemers van buiten de EU te willen aantrekken. Europa moet in de slag om talent de concurrentie aan met de VS, Canada, Australië en Nieuw-Zeeland, landen die vanwege hun taal aantrekkelijker zijn dan EU-landen voor veel arbeidsmigranten.
Arbeidsmigratie is een nationale bevoegdheid, daar morrelt de Commissie niet aan. Ze wil wel dat de lidstaten meer samen doen om de komst van de arbeidsmigranten te vergemakkelijken. Naast de Talent Pool – deelname van de lidstaten is op vrijwillige basis – stelt de Commissie voor dat buitenlandse diploma’s makkelijker erkend worden. Dat is nu ‘een dure, complexe en tijdrovende’ aangelegenheid, stelt de Commissie.
Voor sectoren waar Europese of nationale minimumstandaarden gelden (zoals voor artsen) worden de gevraagde vaardigheden niet verlaagd. Wel moet sneller duidelijk worden welke waarde buitenlandse diploma’s hebben. Dat heeft de EU ook gedaan om Oekraïense vluchtelingen aan het werk te helpen. Daarnaast wil de Commissie dat voor niet-gereguleerde sectoren (zoals ict) vaardigheden zwaarder wegen dan diploma’s.
De Commissie bepleit verder het sluiten van ‘partnerschappen’ met landen in Afrika en Azië zodat arbeidsmigratie voor alle partijen voordeel oplevert. De EU moet voorkomen dat die landen hun beste mensen verliezen (braindrain). Dat kan door de arbeidsmigrant een contract voor een beperkt aantal jaar te geven. Ook zou de EU opleiding en scholing moeten verzorgen in de betrokken landen. Met Bangladesh heeft de EU al zo’n afspraak, met Marokko, Egypte, Tunesië en Pakistan zijn ze in de maak.
Over de auteur
Marc Peeperkorn is sinds 2008 de EU-correspondent voor de Volkskrant. Hij woont en werkt in Brussel.