Mohamed Jabaly (33) telt de dagen. 39 zijn het er vandaag, sinds Israël aanving met het bombarderen van Gaza na de Hamas-aanval. En ook twee, sinds de Palestijnse filmmaker voor het laatst een bericht en levensteken ontving van zijn vader, broers en zussen, die gevlucht zijn naar een huis van een familielid van zijn vorig jaar overleden moeder in het zuidelijke deel van de Gazastrook. ‘Niemand is veilig. Ze overleven. En ik hoop dat ze blijven overleven. We sturen berichten heen en weer, als er bereik is. Soms hoor je urenlang niks. Soms een dag, of langer. De onzekerheid verlamt mijn brein.’
Jabaly verblijft deze week in Amsterdam, waar zijn documentaire Life is Beautiful (Al Haya Helwa) afgelopen maandag in wereldpremière ging op documentairefestival Idfa. Hij filmt zichzelf in dit aangrijpende verslag, dat is opgenomen in de competitie van het festival. Het leven van de (dan nog) beginnende regisseur wordt op zijn kop gezet als de grens met Gaza sluit, nét terwijl hij tijdelijk in Tromso verblijft, boven de poolcirkel in Noorwegen. Over de pijn en ontwrichting van de Israëlische bezetting gaat het. En over de kafkaëske bureaucratie waarin Jabaly als ‘staatloos’ mens verzeild raakt. Maar ook over de noodzaak van optimisme en de solidariteit in de internationale documentairegemeenschap; de Noorse en andere collega’s die hem bijstaan.
‘Het is goed dat we elkaar nu spreken, in de ochtend’, zegt de filmmaker, die zichtbaar zijn best doet om een hartelijke indruk te maken, al staan zijn ogen bezorgd. ‘In de middag verlies ik mijn energie. Iedereen vraagt steeds: hoe gaat het? En dan weet ik eigenlijk niet wat ik moet zeggen. Het ligt niet in mijn aard om te zeggen dat het níét goed met me gaat. Ook niet als ik verdrietig ben, of moe. Maar nu is het zwaar. Ik leef in twee werelden, waarvan er eentje instort. Ik kan ook niet gewoon een beetje meedoen hier, met het sociale gebeuren van het festival. Het voelt alsof alles is opgeschort.’
Over de auteur
Bor Beekman is sinds 2008 filmredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft recensies, interviews en langere verhalen over de filmwereld
In 2014, toen Israël Gaza ook langere tijd bombardeerde, besloot Jabaly, die al sinds jonge leeftijd aan zijn camera verknocht is (‘binnen mijn vriendengroep was ik altijd de cameraman’) mee te rijden met de ambulancedienst van Gaza-Stad, die onderbezet is en uitrukt met gevaar voor eigen leven. Het was een gril, geen weloverwogen plan. Zo ontstond zijn debuutdocumentaire Ambulance, die hij tijdens het gedwongen verblijf in Noorwegen monteerde. De film ging prompt de wereld over, won diverse prijzen op festivals en was ook te zien op Idfa. Al kon de toen nog verblijfsvergunningsloze regisseur daar niet persoonlijk bij aanwezig zijn.
‘De titel van mijn tweede film is mijn motto, eigenlijk al mijn hele leven: het leven is mooi. Ik wil dat gewoon niet anders zien. Het leven móét wel mooi zijn. Zelfs al maakte ik met Ambulance dan een film over de oorlog, mijn hoop was dat het de laatste film over oorlog zou zijn. Het was ook nodig denk ik, die film. Ik kreeg niet het idee dat de wereld doorhad wat er in 2014 allemaal in Gaza gebeurde.’
Een paar uur voor de première van Life Is Beautiful neemt Jabaly deel aan het protest van het Palestijnse Film Instituut (PFI), pal voor de Idfa-dependance in het Internationaal Theater Amsterdam aan het Leidseplein. ‘Stop het vuren nu!’, wordt er gescandeerd door een megafoon. Het documentairefestival kreeg van diverse kanten kritiek nadat een drietal Palestijnse activisten vorige week onaangekondigd het podium was opgekomen tijdens de openingsavond, met een banier waarop ‘from the river to the sea, Palestine will be free’ stond geschreven. De Israëlische filmgemeenschap tekende protest aan tegen de voor hen kwetsende slogan, die zij interpreteren als oproep tot ‘uitroeiing’, en riep Idfa op de actie te veroordelen. Dit deed het festival, maar de resolute verwoording van het Idfa-statement en enkelvoudige lezing van de slogan viel vervolgens verkeerd bij de Palestijnse filmdelegatie. Daar riep men filmmakers op hun documentaires terug te trekken van het festival, iets waar inmiddels al een tiental filmmakers gehoor aan heeft gegeven, onder wie de Palestijnse regisseur Basma Al-Sharif, van wie vier korte films waren geselecteerd. Er volgde nóg een bericht van Idfa aan de ‘documentairegemeenschap’: het festival nam alle kritiek ter harte en bleef zijn best doen een ‘open en inclusief’ platform te zijn, waar ook moeilijke gesprekken op respectvolle wijze gevoerd kunnen worden. Daarnaast riep het festival op tot een ‘onmiddellijk staakt-het-vuren’ en het toelaten van humanitaire hulp in Gaza.
Reden voor het Palestijnse Film Instituut om zich toch niet helemaal af te keren van het festival: een eerder aangekondigd en vervolgens uit protest teruggetrokken ‘open debat’ vindt maandag alsnog plaats, onder de paraplu van Idfa. Ook Jabaly neemt de megafoon even voor zijn mond. Hij is kritisch over Idfa, dat zich tijdens eerdere edities wel duidelijk uitsprak over Oekraïne, maar zich op de vlakte hield over de ‘genocide’ die plaatsvindt in Gaza. Maar hij noemt ’s werelds grootste documentairefestival ook ‘onze familie’.
De film van de Gazaan zal er gewoon te zien zijn, de verdere week. ‘Ja natuurlijk. Idfa is ook míjn festival: dit is de plek waar ik andere filmmakers ontmoette uit heel de wereld. Ook Palestijnse! En stel: ik trek mijn film terug, waar zou ik ’m dan vertonen? Ik heb Life is Beautiful gemaakt in de hoop dat iedereen die film gaat zien. Óók de Israëli’s. Om te tonen dat wij Palestijnen gewoon normale mensen zijn. Dat er geen oorlog nodig is, geen wapens. Wat heb je aan wapens? Uiteindelijk zal niemand winnen. En dit begon ook niet op 7 oktober: we worden al 75 jaar onderdrukt. We leven in bezet gebied, in een systeem van apartheid. Hamas? Ik geef geen moer om Hamas. Ik wil gewoon dat mijn familie veilig is. Niet alleen onze gebouwen, maar ook onze herinneringen worden op dit moment uitgewist. De straten en buurten waar we zijn opgegroeid. Wat ik me afvraag: waarom bestaat er eigenlijk zoiets als internationaal recht, als het niet functioneert? Waarom doceren we het dan, als het er hier kennelijk niet toe doet? En ik wil het helemaal niet over oorlog hebben. Ik zou over heel andere dingen willen praten en filmen. Maar ik heb een stem, als filmmaker. Ik móét opstaan voor mijn volk.’
Jabaly, over de ‘from the river...’ slogan, die de gemoederen verdeelt: ‘Het is een oproep tot solidariteit. We willen dat iedereen in het historische Palestina vrij en gelijkwaardig kan zijn: Palestijnen, Joden, vluchtelingen. En we willen niemand in de zee drijven. Je kunt de betekenis ervan misbruiken door het anders uit te leggen. Maar die discussie hierover gaat mijn familie in Gaza niet redden, of mijn vrienden daar, of Gaza zelf. Dáár maak ik me druk over: hoe mijn familie dit kan overleven.’
Of het gesprek toch enigszins hoopvol kan eindigen, verzoekt hij. ‘Gaza zal herrijzen, uiteindelijk.’ Voor de oorlog uitbrak, kreeg de Palestijnse filmmaker een vergunning om een bioscoop te openen in Gaza-Stad. ‘Als we de stad herbouwen komt die bioscoop er. Ik hoop dat echt.’ Kort voor publicatie van dit artikel kreeg Jabaly eindelijk weer contact met een van zijn broers in Gaza.
Life Is Beautiful van Mohamed Jabaly is deze week nog te zien op Idfa, onder meer op woensdag, donderdag, vrijdag en zaterdag.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden