De verkiezingscampagne gaat tot nu toe geruisloos voorbij aan het buitenlands beleid. Toch krijgt het nieuwe kabinet te maken met drie grote internationale problemen: de Russische oorlog in Europa, de groeiende macht van China, en de toekomst van de Europese Unie.
Het Oekraïense volk vecht voor het recht een Europees land te mogen zijn. Om een vrij en democratisch Oekraïne te verankeren in de Europese Unie zijn Oekraïense hervormingen nodig, maar ook steun van de EU-landen. Alle EU-landen zullen meer moeten bijdragen aan de Europese begroting, en nauwer moeten samenwerken bij wapenaankopen en wapenexport.
Over de auteur
Gijs de Vries is verbonden aan de London School of Economics (LSE). Hij was fractievoorzitter van de liberale fractie in het Europees Parlement en staatssecretaris in het tweede kabinet-Kok.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Het tweede is de opkomst van China. China bouwt doelbewust aan dominantie van de hightech-sectoren die de ruggengraat vormen van de wereldeconomie. Europa loopt ver achter, waarschuwde oud-president Mario Draghi van de Europese Centrale Bank (ECB) onlangs. Om onze welvaart te behouden zal ook Den Haag de komende jaren dus fors meer moeten uitgeven aan onderzoek en innovatie.
Het derde kernprobleem is de toekomst van de Europese Unie. Behalve Oekraïne kloppen nog zes andere landen aan de deur, Turkije niet meegerekend. Maar een EU van 27 tot 34 landen dreigt onwerkbaar te worden.
Ten eerste zijn stappen nodig om te voorkomen dat de EU vastloopt, zoals inperking van het vetorecht. Duitsland en Frankrijk zijn daartoe bereid. Ten tweede kost die uitbreiding veel geld: naar schatting zo’n 256,8 miljard euro. Om zowel de uitbreiding als de noodzakelijke Europese investeringen in defensie, innovatie, energie en klimaat te kunnen betalen pleit president Klaas Knot van De Nederlandsche Bank daarom voor gezamenlijke Europese leningen, zogenaamde Eurobonds.
Maar wat wil Den Haag? Wat mogen wij bijvoorbeeld verwachten van een centrumrechtse coalitie: een kabinet van NSC, VVD, BBB, CDA, JA21 en SGP?
Zowel deze partijen als PvdA/Groen Links en D66 willen extra geld voor defensie, maar Europese defensiesamenwerking krijgt minder steun. Als het aan VVD en BBB ligt komt er geen einde aan de versnippering van de Europese defensiemarkt. Zij willen dat Nederland afwijkt van de Europese aanbestedingsregels om de nationale industrie te stimuleren.
Van de centrumrechtse partijen pleit alleen het CDA voor gemeenschappelijke wapenaankopen. Ook voor extra investeren in onderzoek en innovatie als gezamenlijk Europees antwoord op de Chinese uitdaging is weinig steun. CDA, VVD en JA21 schrappen in innovatiesubsidies en wetenschappelijk onderzoek. BBB en NSC geven geen financiële duidelijkheid. Behalve de VVD verwijst geen van de centrumrechtse partijen naar de Europese doelstelling van 3 procent van het Bruto Binnenlands Product (BBP) voor onderzoek.
Wat de toekomst van de EU betreft vallen drie dingen op. Ten eerste de weerstand tegen een slagvaardiger EU. Zo wil Omtzigts NSC alle Europese wetgeving afhankelijk maken van instemming van de Tweede Kamer. JA21 belooft dat Nederlandse wetten voorrang krijgen boven Europese. De BBB wil het Europees Comité van de Regio’s een vetorecht geven op Commissievoorstellen. De SGP wil dat de Europese Commissie vooraf toestemming vraagt aan de regeringsleiders voor zij met wetgeving komt, en dat het Europees Parlement haar medewetgevende taak kwijtraakt. Op links stelt de SP intussen voor de Europese Commissie af te schaffen. Van de PVV en FvD moet Nederland uit de EU. Daarmee keren deze partijen zich krachtig tegen de hervormingen die nodig zijn om de Europese Unie toekomstbestendig te maken.
Breed is ook het verzet tegen extra Europese uitgaven. Het NSC wil geen hogere EU-begroting, ook niet bij meer lidstaten. De BBB is ‘zeer kritisch’ over extra uitgaven. De SGP wil de EU-begroting terugsnoeien naar 1 procent van het bruto binnenlands product (bbp) , en de PVV belooft zelfs ‘het terughalen van onze miljarden uit Brussel’, zodat Nederland netto-betaler wordt. Eurobonds worden afgewezen door BBB, CDA, JA21 en ChristenUnie; het CDA is ook tegen Europese belastingen. De VVD, die eerder pleitte voor halvering van de EU-begroting (‘Europa voor half geld!’) pleit nu voor een sterk Europa, maar zegt niet wat dat mag kosten.
Opvallend is ten slotte de scepsis over de euro en de Europese Centrale Bank. Omtzigt vindt dat ‘het idee van de euro heeft gefaald’. De BBB wil de euro splitsen in een noordelijke en een zuidelijke munt. Wilders noemt de euro een misbaksel. Zowel de SGP op rechts als de SP op links willen het makkelijker maken om uit de euro te stappen. JA21 wil een referendum over de euro, en FvD wil dat Nederland direct uit de euro treedt.
Natuurlijk: de Haagse soep wordt vaak niet zo heet gegeten als ze in verkiezingstijd wordt opgediend. Maar veel partijen staan al langer met de rug naar Europa. Dat uit zich niet alleen in symbolische Kamermoties tegen een Europees leger (dat geen EU-land bepleit) maar ook in het verwerpen van een belangrijk Europees handelsverdrag met Zuid-Amerikaanse landen. Veel partijen zijn concreter over wat zij niet willen, dan over wat zij wel willen in Europa. Te vaak geeft Den Haag mensen het gevoel dat ‘het moet van Europa’, waarschuwde de Sociaal-Economische Raad (SER) recent.
Dat is gevaarlijk. De Britse premier David Cameron verloor in 2016 zijn referendum over de EU omdat tegenstanders de discussie kaapten. Als Nederland een referendum zou organiseren over nieuwe lidstaten en een nieuw verdrag is de kans groot dat hier hetzelfde gebeurt. Een nieuw Nederlands kabinet moet in Brussel niet wrokkig aan de zijlijn willen staan. Partijen die zagen aan het draagvlak voor de Europese Unie ondermijnen ons nationaal belang.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden