Veel mensen in de Arabische wereld zijn slapeloos. Ze liggen wakker van de beelden uit Gaza, de onophoudelijke Israëlische bombardementen. ‘Ik hoor het van al mijn vrienden’, zegt de 47-jarige Mohanad Hage Ali met een verzuchting. ‘Een kennis uit Saoedi-Arabië slaapt al weken niet. Hetzelfde hoor ik uit Irak, Tunesië, Egypte. De Gaza-oorlog is het enige dat mensen bezighoudt. Iedereen is boos, verbitterd en bang voor wat er nog komt.’
De Brits-Libanese analist Hage Ali is verbonden aan de Amerikaanse denktank Carnegie Middle East Center in Beiroet. Hij schreef het boek Nationalism, Transnationalism and Political Islam (2017) over de militante groepering Hezbollah, en geldt als een gezaghebbende stem in de politiek van het Midden-Oosten.
Over de auteur
Jenne Jan Holtland is correspondent Midden-Oosten voor de Volkskrant. Hij woont in Beiroet, en is auteur van het boek De koerier van Maputo (2021).
De oorlog gooit niet alleen de verhoudingen tussen Israël en de Palestijnen totaal omver, maar trekt ook diepe sporen in de regio, en dan met name in zijn eigen land Libanon, waar Hezbollah dagelijks raketvuur uitwisselt met buurland Israël. ‘De spelregels van de oorlogvoering zijn aan het veranderen’, zegt Hage Ali via een videoverbinding vanuit Londen, waar hij tijdelijk verblijft. ‘Israël was voorheen vrij terughoudend als het vanuit buurlanden werd aangevallen, maar die terughoudendheid is nu weg – kijk maar naar Gaza. Zodra Israël klaar is met Hamas, zal het front opschuiven naar de noordgrens met Libanon. Hezbollah wil dat liever niet, maar bereidt zich er wel op voor.’
‘Zeker. Maar er is een duidelijke escalatie zichtbaar, Israël raakt doelen in Libanon die steeds dieper landwaarts liggen. Veel hangt daarnaast af van de Israëlische einddoelen in Gaza. Als die hetzelfde blijven, te weten de vernietiging van Hamas, dan denk ik niet dat Hezbollah als bondgenoot aan de zijlijn kan blijven staan. Misschien kan Israël een langer durend staakt-het-vuren accepteren, dat zou alles enigszins kunnen vertragen. Zo’n scenario biedt een glimpje hoop. Dan kunnen er gijzelaars worden vrijgelaten, en lichamen van Palestijnen van onder het puin worden gehaald.’
‘Ze waren volledig verrast door de aanval van Hamas op 7 oktober. Hassan Nasrallah (leider van Hezbollah, red.) heeft dat zelf toegegeven in zijn toespraak van begin deze maand. Het aantal mensen dat ervan wist, is door Hamas met opzet klein gehouden. Als Hezbollah op de hoogte was gesteld, was het plan vermoedelijk uitgelekt naar de Israëliërs en de Amerikanen. Je ziet het ook aan de wijze waarop Hamas op 7 oktober tekeergegaan is. Die past totaal niet bij Hezbollahs strategie. Hezbollah haalt het liefst met speldenprikken uit naar de Israëlische beer, zodat die gaat bloeden. Daarna maken ze zich weer uit de voeten. Wat je volgens die visie nooit moet doen, is de beer ruw wakker schudden. Dan weet je zeker dat hij achter je aankomt en je aan stukken scheurt.’
‘Het is te vroeg om een uitkomst te voorspellen. Er is duidelijk meer Amerikaanse druk op de strijdende partijen. Dat zou kunnen leiden tot de vrijlating van Israëlische gijzelaars. Een van de ideeën die daarnaast circuleren, is om na een eventueel staakt-het-vuren een aantal Hamas-kopstukken een vrijgeleide te geven uit de Gazastrook, zodat Israël daar de controle kan overnemen. Ze zouden dan logischerwijs naar Libanon komen, waar zo’n 200 duizend Palestijnse vluchtelingen wonen en waar de Qassam-brigades van Hamas al een voet aan de grond hebben.
‘Het lijkt me een plausibele uitkomst, al voelt Hamas er nog niks voor. De enige twee andere landen waar ze een politiek kantoor hebben, Turkije en Qatar, zijn respectievelijk een Navo-lidstaat en een thuishaven voor het Amerikaanse leger. Dat ligt te gevoelig. Dan blijft alleen Libanon over. Toen Turkije recentelijk de banden met Israël aanhaalde, zijn er al een paar Hamas-leiders naar Libanon gekomen.’
‘Libanon is een land met zeventien religies die elkaar in balans houden. Hun komst zou heel ontwrichtend werken. Tegelijkertijd bereidt Hezbollah zich op zo’n scenario voor, het is een slimme organisatie. Ze laat nu strijders overkomen uit Syrië, waar ze hebben gevochten aan de zijde van de Syrisch president Assad. Op de Israëlische televisie zijn twee Hamas-leiders die in Libanon zitten genoemd als mogelijke doelwitten. Hezbollah zal in zo’n geval moeten terugslaan om haar geloofwaardigheid te behouden.
‘Ik zie niet hoe Hezbollah buiten deze oorlog kan blijven. In het Arabisch heb je een parabel over twee stieren. De één wordt opgegeten door de vijand, de tweede ziet het gebeuren. Als hij zelf aan de beurt is, zegt hij: ik was al dood toen de eerste stier stierf. Die metafoor is prima van toepassing op Hamas en Hezbollah.
‘De komende tijd zal Hezbollah de Libanese bevolking proberen warm te maken voor een conflict. Niet uit solidariteit met Gaza, maar door te zeggen: de Israëliërs willen de hele regio verwoesten, inclusief Libanon. We moeten ons land verdedigen. Het is belangrijk te beseffen dat Hezbollah is opgericht als reactie op de Israëlische invasie van Libanon in 1982. Ze ziet Israël als een expansieve, koloniale staat. Ze zal proberen de indruk te wekken dat er een Israëlisch plan bestaat om ook Libanon te controleren.’
‘Ja. In Jordanië wordt deze oorlog gezien als een existentiële bedreiging. Ultrarechtse Israëlische politici suggereren dat de Palestijnen van de bezette Westelijke Jordaanoever naar Jordanië moeten worden verdreven. Voor de Jordaanse koning is dat bedreigend: zijn macht is gebouwd op een balans tussen Palestijnse vluchtelingen (in 1948 verdreven, red.) en lokale Arabische stammen. Die laatste groep heeft de macht in handen. Een nieuwe golf Palestijnen kan die balans verstoren. De westerse onverschilligheid over de Gaza-oorlog vergroot die angst.
‘Door de Abraham-akkoorden uit 2020 tussen Israël en landen als Bahrein en de Verenigde Arabische Emiraten loopt er nu een tweedeling door het Midden-Oosten, met aan de ene kant de landen die aan Israëls zijde staan, en aan de andere de landen die het blijven bestrijden, onder aanvoering van Iran. Die tweedeling wordt scherper, een middenpositie is er haast niet meer.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden