‘Het voelt bij mij niet goed’, schreef de prominente strafrechtadvocaat Bénédicte Ficq maandag op LinkedIn, om klimaatactivisme te verbinden aan ‘extreem ingewikkelde politiek onderwerpen’, zoals de Palestijnse kwestie in Gaza. Want het klimaat zou volgens haar ‘gedepolitiseerd’ moeten blijven. En dus ‘ontkoppelde’ ze zich van Extinction Rebellion (XR), de klimaatbeweging waarvoor ze zich het afgelopen jaar actief inzette.
Ficq was maandag niet de enige die dit geluid vertolkte. Ook Jan Rotmans, hoogleraar duurzaamheid en adviseur van XR, noemde het ‘zeer onverstandig’ dat de klimaatbeweging een ‘pro-Palestijnse weg inslaat’. ‘Klimaat en de kwestie Israël-Palestina zijn wezenlijk verschillend’, schreef hij op het sociale medium X.
Aanleiding was de speech die de Afghaans-Nederlandse schrijver Sahar Shirzad zondag gaf tijdens de Mars voor Klimaat en Rechtvaardigheid in Amsterdam. De afspraak met de organisatie was dat ‘het een verbindende speech over vrede’ zou zijn. Het pakte anders uit. Shirzad vroeg niet alleen aandacht voor het klimaat, maar ook voor het leed van de al weken belegerde Palestijnen in de Gazastrook.
Elsbeth Stoker verslaat als regioverslaggever van de Volkskrant ontwikkelingen in Amsterdam en omstreken. Eerder schreef ze veel over politie, justitie en criminaliteit. Ze maakte onder meer de podcast Grijs Gebied over een omstreden undercovermethode.
Irene de Zwaan is verslaggever van de Volkskrant en schrijft over jongerencultuur en onderwijs.
Toen ze vervolgens haar microfoon doorgaf aan een Palestijnse activist, nam die al snel de omstreden leus ‘From the river to the sea, Palestine will be free’ in de mond. Dit kon op bijval rekenen van een groep demonstranten die voor het podium met Palestijnse vlaggen wapperde. Maar iets verder op het Museumplein klonk boegeroep en gefluit.
En zo werd een speech die de 85 duizend klimaatdemonstranten – het grootste aantal ooit in Nederland – nog dichter bij elkaar moest brengen, een splijtzwam.
Ook ’s werelds bekendste klimaatactivist Greta Thunberg wist de eensgezindheid niet terug te brengen. Haar toespraak, waarin wederom het lot van de Palestijnen werd aangehaald, werd ruw onderbroken door een demonstrant in een groene jas die haar toebeet dat hij naar een ‘klimaatdemonstratie’ was gekomen, en niet naar een politieke bijeenkomst. ‘No climate justice on occupied land’, riep Thunberg nog, terwijl de man werd weggevoerd.
Waar een deel van de demonstranten hoofdschuddend afdroop, was het voor een ander deel volstrekt logisch dat politieke thema’s als klimaatverandering en mensenrechtenschendingen aan elkaar werden geknoopt. Maar hoe verstandig is die strategie als je een eensgezinde vuist voor het klimaat wil maken?
Het is niet zonder risico’s, zegt Kees van den Bos, hoogleraar sociale psychologie van de Universiteit Utrecht. ‘Mensen die zondag naar het Museumplein waren gekomen met het idee dat ze goed bezig waren voor het klimaat, werden opeens geconfronteerd met het conflict in Gaza. Ze konden hierdoor het gevoel krijgen dat ze immoreel bezig zijn als ze zich niet voor de Palestijnen uitspraken.’
Door meerdere maatschappelijke thema’s met elkaar te vermengen, bestaat de kans dat de boodschap verwatert, stelt Van den Bos. ‘Het probleem van klimaatverandering is al zo complex. Als je daar ook nog andere onderwerpen aan verbindt, verlies je focus. Sommigen zullen denken: nou, volgende keer ga ik niet, want ik zit niet te wachten op zulke verrassingen.’
Zo laat de ‘demonstrant in de groene jas’, die anoniem wil blijven, per mail aan de Volkskrant weten dat hij na de mars meteen teleurgesteld het terrein verliet. ‘Net als duizenden anderen. Ik was alleen de enige die mijn bezwaren ook op het podium kenbaar maakte.’
Inmiddels hebben niet alleen enkele vooraanstaande leden van Extinction Rebellion – een van de negen organiserende partijen van de demonstratie – zich publiekelijk uitgesproken tegen de pro-Palestijnse sentimenten tijdens de mars, maar is er ook binnen XR zelf een ‘conflict’ over de kwestie uitgebroken. ‘Het ene kamp vindt dat we solidair moeten zijn met de Palestijnse strijd’, zegt woordvoerder Berthe van Soest. ‘Het andere kamp is het daarmee eens, maar vindt het tegelijkertijd vergezocht om de oorlog bij het klimaat te betrekken.’
Vorige maand toonde Extinction Rebellion zich al solidair met Gaza, door een Palestijnse vlag te projecteren op de Utrechtse Domtoren en de Rotterdamse Euromast. In een verklaring trok XR een parallel tussen de klimaatcrisis en de onderdrukking van de Palestijnen, die ‘in stand wordt gehouden door hetzelfde geglobaliseerde kapitalistische systeem dat altijd de belangen van een klein groepje rijke, machtsbeluste mensen boven rechtvaardigheid voor mens, dier en planeet zal stellen’.
Onlangs kondigde de klimaatbeweging ook aan samen op te gaan trekken met Kick Out Zwarte Piet in hun strijd voor een racismevrij Sinterklaasfeest.
Het zijn allianties die passen in een bredere beweging van zogenoemd ‘intersectioneel activisme’, waarbij actiegroepen meerdere misstanden tegelijkertijd bestrijden en soms ook de handen ineenslaan.
Zo stond begin dit jaar de Feminist March in Amsterdam ook in het teken van racisme, lhbti-emanciatie en het Israël-Palestina conflict. En vorige maand hielden uiteenlopende actiegroepen samen een die-in (demonstranten liggen daarbij doodstil op de grond, red.) in de Tweede Kamer om aandacht te vragen voor Gaza.
Dat zie je sinds de opkomst van sociale media steeds vaker, zegt Jacquelien van Stekelenburg, hoogleraar sociale verandering en conflict van de Vrije Universiteit. ‘Vroeger werd een demonstratie vaak georganiseerd door één organisatie, bijvoorbeeld de vakbeweging, en werd van bovenaf het thema bepaald.’
Tegenwoordig, ziet Van Stekelenburg, kan iedereen eenvoudig zijn eigen demonstratie organiseren. ‘Dat begon bij de Occupy-beweging in 2011: voor elk tentje stond een bordje met een andere leus. En je zag het ook bij de gele hesjes: iedereen voerde actie om een andere reden. Inmiddels zie je bij veel meer demonstraties een kleurrijke gevarieerde massa. Meestal leidt dat niet tot problemen. Maar het conflict in de Gazastrook is zo gepolariseerd, dat je de breuklijn die door de samenleving loopt, ook als splijtzwam terugzag bij de klimaatmars.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden