Rasmussen zegt tegen The Guardian dat het tijd is voor een ‘volgende stap’. ‘We hebben een Europese veiligheidsstructuur nodig waarin Oekraïne in het hart van de Navo zit.’ Bij de Navo-top in Vilnius deze zomer toonden de bondgenoten zich verdeeld over deze vraag. De VS en Duitsland blokkeerden een uitnodiging aan Oekraïne om lid te worden, tot frustratie van president Volodymyr Zelensky.
In juli volgend jaar wordt de Navo-top gehouden in Washington, en dan kunnen de bondgenoten Oekraïne niet opnieuw laten bungelen, vindt Rasmussen. Eerder bepleitte een andere voormalig secretaris-generaal van de Navo, Jaap de Hoop Scheffer, ook al (samen met oud-ambassadeurs bij de Navo Ivo Daalder en Stefano Stefanini) om Oekraïne voor het lidmaatschap uit te nodigen in Washington.
Over de auteur
Arnout Brouwers schrijft voor de Volkskrant over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid. Eerder was hij correspondent in Moskou.
In dat voorstel zou Oekraïne in ruil voor lidmaatschap wel moeten beloven dat het alleen nog langs diplomatieke weg zou pogen om (op lange termijn) bezet gebied terug te krijgen. Rusland zou moeten worden ingetoomd door het vooruitzicht van Navo-vergelding bij aanvallen op Oekraïne.
Op dit moment ziet De Hoop Scheffer (Navo-secretaris-generaal van 2004 tot 2009) zo’n kans nog niet. ‘Beide zijden zien nog een belang in doorvechten.’ Dat blijkt ook uit de reactie van oud-president van Rusland Dmitri Medvedev, die stelde dat Oekraïne niet tot de Navo kán toetreden ‘omdat Oekraïne geen land is’.
Rasmussen (Navo-chef van 2009 tot 2014) wil dat het vrije deel van Oekraïne zo snel mogelijk toetreedt, nog voordat de oorlog is beëindigd. Dat zal Kyiv helpen bezet gebied te heroveren, omdat Rusland dan geen aanvallen meer kan doen op doelen buiten de frontlinie zonder dat de Navo reageert. Hij ziet overeenkomsten met eerdere suggesties om een no fly zone boven delen van Oekraïne af te kondigen. Deze ideeën hebben nooit voorstanders gevonden in Washington en Berlijn, de twee hoofdsteden die verantwoordelijk zijn voor de meeste steun aan Oekraïne, maar ook voor het bepalen van de grenzen aan die steun.
De Hoop Scheffer vindt het interessant dat juist Rasmussen met zulke voorstellen komt, omdat die nauwe banden heeft met Zelensky’s naaste adviseur, Andriy Yermak. ‘Het zou mij verbazen als Rasmussen met zo’n tamelijk vergaand voorstel zou komen als Oekraïne zou zeggen ‘daar piekeren wij niet over’.’
‘In Vilnius was er geen consensus dat Oekraïne lid moest worden’, memoreert De Hoop Scheffer. Er rolde een nietszeggende formulering uit dat Kyiv kan toetreden zodra er consensus over bestaat en aan de voorwaarden is voldaan. ‘Nu breekt men zich binnen de Navo het hoofd over wat er volgend jaar kan worden toegevoegd aan die formulering in Vilnius.’ Vooral de regering-Biden maakt zich zorgen, zegt hij, omdat de Navo-top vlak voor de Amerikaanse presidentverkiezingen plaatsvindt. Een lastig moment voor grote nieuwe commitments.
Volgens De Hoop Scheffer is er ‘op dit moment’ nog altijd geen consensus over Oekraïense toetreding. Dat beaamt Clingendael-onderzoeker René Cuperus die bij een recente trans-Atlantische conferentie in Praag grote reserves ontmoette. Zo leeft er scepsis over de vraag of Europeanen wel willen betalen voor de verdediging van zo’n lange grens met Rusland. ‘Maar in Berlijn is men ook bang dat Poetin dan gaat testen hoeveel de Navo-bijstandsclausule waard is, met alle risico’s van dien.’
Toch vindt De Hoop Scheffer dat Rasmussens ideeën wel serieus besproken moeten worden. ‘Tot op heden is onze vrees voor escalatie groter geweest dan ons vertrouwen in onze afschrikking.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden