Nederland moet van het gas af. Dat blijkt opnieuw uit een onlangs verschenen rapport van TNO, dat concludeert dat bij koken op gas, vergeleken met elektrisch koken, meer schadelijke stoffen vrijkomen. Vijf vragen over de overstap van gas naar elektrisch.
Bij allerlei verbrandingsprocessen, waaronder dat van aardgas, komt stikstofdioxide vrij. Wetenschapper Ulrike Gehring doet onderzoek naar de effecten van luchtverontreiniging op gezondheid aan de Universiteit Utrecht en bevestigt dat die stof schadelijk is.
Uit analyse van 41 langetermijnstudies bleek dat in huishoudens waar men op gas kookt, kinderen zo’n 20 tot 40 procent meer kans hebben op astma, ongeacht andere leefomstandigheden. Dat kwam waarschijnlijk mede door de vrijgekomen stikstofdioxide.
Voor het onderzoek van TNO hielden 247 huishoudens de luchtkwaliteit in huis dertien dagen bij. Bij koken op gas bleek de EU-richtlijn voor de hoeveelheid stikstofdioxide in de lucht bij bijna een derde van de huishoudens overschreden, waar dat bij elektrisch koken nooit gebeurde.
Volgens Piet Jacobs, expert op het gebied van binnenklimaat en hoofd van het TNO-onderzoek, gelden de EU-regels alleen voor de buitenlucht, en niet voor de luchtkwaliteit in huis. ‘Ter vergelijking: de gemiddelde hoeveelheid stikstofdioxide in de buitenlucht was in 2022 nooit meer dan wettelijk toegestaan. Maar binnenshuis wordt die veilige grens wél overschreden.’
Tijdens het koken komen altijd vervuilende stoffen vrij, elektrische kookplaat of niet. Bij bakken en braden ontstaat fijnstof. Volgens het RIVM vergroot zowel korte als langdurige blootstelling daaraan de kans op luchtweg- en hart-en-vaatziekten.
Toch heeft het zin om over te stappen naar een elektrische kookplaat. Bij elektrisch koken vindt geen aardgasverbranding plaats, en ontstaat er dus geen stikstofdioxide. Dat verkleint het risico op luchtwegirritaties. Bovendien is het uiteindelijk de groenere keuze; om de klimaatdoelen te halen moet heel Nederland in 2050 aardgasvrij zijn.
Op dit moment levert een elektrische kookplaat echter nog geen netto-vermindering van CO2-uitstoot op, omdat de stroom vaak uit fossiele brandstoffen komt. Volgens energieleverancier Vandebron scheelt elektrisch koken op dit moment maximaal 10 kilo CO2 op jaarbasis. Maar naarmate steeds meer stroom groen is, en die ontwikkeling gaat snel, is elektrisch koken de duurzame optie.
Tegelijkertijd is volgens Ulrike Gehring koken op gas niet de enige bron van luchtverontreiniging. ‘Koken doen mensen meestal maar op één moment van de dag. ‘Een open haard, of kaarsen die de hele dag branden, zijn ook slecht voor de luchtkwaliteit in huis.’
Er zijn grofweg twee soorten elektrische kookplaten: de keramische kookplaat en de inductiekookplaat. Een keramische plaat werkt met verwarmde spiralen. Die spiralen verwarmen de plaat, en daardoor de pan die erop staat. Dat is een stuk minder efficiënt én minder veilig dan een inductieplaat. Die werkt namelijk met een elektromagnetisch veld; daardoor lopen er stroompjes door de bodem van de pan, waarna de pan zelf verwarmt terwijl de plaat koel blijft.
Volgens Puk van Meegeren, energiespecialist bij voorlichtingsorganisatie Milieu Centraal, is inductie de betere optie. ‘De investering is iets groter, maar hij is ook zuiniger.’ Op de website van Milieu Centraal staat dat een inductiekookplaat 30 procent minder energie kost dan een keramische.
Zijn daar nieuwe pannen voor nodig? Niet altijd. Of pannen geschikt zijn voor een inductieplaat test je makkelijk met een magneetje: blijft die plakken, dan geleiden ze ook inductiestroom. Wie wel nieuwe pannen gaat kopen, moet letten op het spiraal-icoontje dat op alle inductiepannen staat.
Mensen met een pacemaker kunnen wél beter af zijn met een keramische kookplaat. Het elektromagnetische veld van inductieplaten kan de pacemaker van slag brengen. Volgens de website van de Hartstichting kunnen dragers van pacemakers het best hun pacemaker-technicus raadplegen voordat ze een inductieplaat aanschaffen.
Inductie of keramisch, ook in de meterkast moet gesleuteld worden. Omdat een elektrische kookplaat veel stroom verbruikt, moet de plaat op twee verschillende groepen aangesloten zijn. Soms is daarvoor een extra groep nodig. Dat is volgens Van Meegeren niet ingewikkeld, maar: ‘Bel een elektricien, en ga het vooral niet zelf proberen.’ Vervolgens moet er een energiekabel van de meterkast naar de keuken lopen, maar ook dat is voor een elektricien een routineklus, zegt Van Meegeren.
Dat hangt ervan af van welke plaat je kiest, of je nieuwe pannen moet kopen, en of de elektra in huis up-to-date is. In oude huizen kan het zijn dat je de aansluiting op het stroomnet moet verzwaren om te kunnen voldoen aan het energieverbruik.
Milieu Centraal heeft alle kosten voor het overstappen naar een inductieplaat op een rij gezet: 1.500 euro, inclusief plaat, pannen en elektra. Maar wie een grotere plaat of sjiekere pannen wil, kan ook op 3.000 euro uitkomen. Voordeel is wel dat de overheid de overstap naar elektrisch koken subsidieert: woningeigenaren met een warmtenet kunnen, als ze de gasmeter laten verdwijnen, 400 euro terugkrijgen.
Volgens energie-expert Van Meegeren is elektrisch koken geen snelle bespaartip, want koken beslaat gemiddeld slechts 3 procent van het gasverbruik. Een kleine 30 procent van het totale gasverbruik gaat naar warm water, en de verwarming staat met stip op één, met meer dan twee derde van al het verbruikte gas. ‘Maar als je toch je keuken gaat verbouwen, kies dan voor iets waar je op de lange termijn wat aan hebt.’
Dat is volgens wetenschapper Ulrike Gehring eenvoudig: ventileren. ‘Zet een raam open als je gaat koken, en zet de afzuigkap aan.’ Volgens TNO-onderzoeker Piet Jacobs is het van belang dat, zeker als je op gas kookt, de afzuigkap naar buiten blaast. De andere variant, de recirculatie-afzuigkap, filtert alleen de geur en werkt niet tegen alle luchtverontreiniging.
Jacobs heeft bovendien nog een andere tip: ‘Als je kokend water nodig hebt, gebruik een waterkoker. Dat scheelt al snel een kwartier gasverbruik en kan de binnenconcentratie aan stikstofdioxide halveren. En doe een deksel op de pan, dat scheelt ook gas.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden