Het geduld is op bij de Zweedse vakbond IF Metall: tientallen werknemers van Tesla hebben het werk neergelegd, omdat het bedrijf weigert zich aan te sluiten bij de cao voor de auto-industrie. De actie krijgt veel steun in de rest van Zweden, dat een lange traditie kent op het gebied van vakbonden.
Het rode overdekte actiekraampje van vakbond IF Metall, pal naast de Tesla-garage in Stockholm, wordt vrijwel volledig ingenomen door een tafel met lekkers. Er liggen chocolaatjes, muffins en kaneelbroodjes. Vooral die laatste zijn belangrijk. Niet omdat ze typisch Zweeds zijn, maar omdat ze vanochtend zijn gebracht door de bouwvakbond, als blijk van solidariteit.
‘En zie je die twee bekers koffie met het Mercedeslogo erop? Net gebracht door de dealer hier verderop’, zegt Besim Matoshi (40) van IF Metall, een industrievakbond met 300 duizend leden.
Over de auteur
Jeroen Visser is correspondent Scandinavië en Finland voor de Volkskrant. Hij woont in Stockholm. Hiervoor was hij correspondent Zuidoost-Azië. Hij is auteur van het boek Noord-Korea zegt nooit sorry.
De bond neemt het sinds twee weken op tegen de Amerikaanse autogigant Tesla, omdat het bedrijf weigert zich aan te sluiten bij de cao voor de Zweedse auto-industrie. Volgens de bond betekent dat voor de Tesla-medewerkers minder loon en slechtere arbeidsvoorwaarden dan hun collega’s bij bijvoorbeeld Volvo en Scania.
Na meerdere gesprekken is het geduld bij de bond op. Tientallen werknemers van Tesla hebben het werk neergelegd. Daarnaast beloven 450 mecaniciens bij andere garages geen Tesla’s meer aan te nemen. ‘Ze komen hier en doen wat ze willen, maar dat gaat zomaar niet. Vrijwel alle bedrijven in Zweden accepteren de cao, dus dat moeten zij ook doen’, zegt Matoshi, die een geel hesje draagt met de tekst ‘stakingswacht’.
Verschillende andere Zweedse vakbonden sloten zich deze week bij het protest aan. Zo kondigde de vakbond voor havenarbeiders aan dat er geen Tesla meer wordt afgeladen op een Zweedse kade. En Seko, de bond voor onder meer post en telecom, beloofde geen pakketten meer te bezorgen bij de Amerikaanse autofabrikant. ‘Het is ook onze strijd. Door niet mee te doen met de spelregels in Zweden probeert Tesla concurrentievoordeel te halen’, aldus een woordvoerder in een verklaring.
Tesla is niet groot in Zweden; er werken zo’n 120 man verdeeld over tien servicecentra, waar de elektrische auto’s verkocht worden en onderhoud plaatsvindt. Op de Zweedse wegen rijden wel steeds meer Tesla’s rond. Een derde van de verkochte auto’s is tegenwoordig elektrisch. Op nummer één dit jaar: Model Y van Tesla.
In een verklaring zegt Tesla Zweden dat het geen reden ziet een cao te ondertekenen, omdat het al gelijkwaardige of betere arbeidsvoorwaarden biedt. Maar volgens IF Metall krijgen hun leden (iets) minder betaald dan elders, zijn loonstijgingen niet vastgelegd en is werktijdverkorting of deeltijdpensioen niet mogelijk. ‘Een cao geeft ook zekerheid dat de voorwaarden niet ineens veranderen’, aldus woordvoerder Jesper Pettersson van IF Metall.
Wellicht is het een principekwestie. Het bedrijf van miljardair Elon Musk verzet zich al langer tegen pogingen in de Verenigde Staten en Duitsland om Tesla-medewerkers te verenigen in een vakbond en collectieve afspraken te maken. Maar juist in Zweden botst dit met een lange traditie. Sinds begin 20ste eeuw geldt het Zweedse model: zolang werkgevers en werknemers samen afspraken weten te maken over loon en andere arbeidsvoorwaarden, bemoeit de staat zich er niet mee.
90 procent van de werknemers valt onder een cao. ‘Dit zorgt ervoor dat er relatief weinig grote conflicten zijn tussen bonden en bedrijven en dat de aandacht dus kan gaan naar het creëren van betere werkomstandigheden’, zegt Birgitta Nyström, hoogleraar arbeidsrecht aan de Universiteit van Lund.
De rol van de vakbonden is groot, te meer omdat ze ook figureren als vertegenwoordiger van de werknemers op de werkvloer. ‘Ze zijn betrokken bij vrijwel alle beslissingen. Sinds 1970 geldt een wet die stelt dat hoewel werkgevers het laatste woord hebben, ze bij belangrijke kwesties altijd de bonden moeten consulteren’, aldus Nyström. Of het nu gaat om een reorganisatie, ontslagprocedures of salarisonderhandelingen: een vakbondsvertegenwoordiger verschijnt ten tonele.
De 35-jarige Rand Siblaji, die zich vandaag uit solidariteit meldt bij de actietent voor de Tesla-garage, is zo'n onderhandelaar. ‘Laatst werden tien van onze leden die werken bij een autofabrikant gekort op hun salaris nadat ze waren overgeplaatst naar een andere afdeling. Maar dat mag helemaal niet. Na mijn interventie is dat teruggedraaid. Dat geeft veel voldoening.’
Opmerkelijk is wel dat het aantal vakbondsleden terugloopt. In de jaren negentig was 87 procent van de Zweedse werknemers lid, nu is dat 70 procent. Voor jonge werknemers is het lidmaatschap geen automatisme meer. Daarnaast verzetten nieuwe Zweedse bedrijven zich tegen het Zweedse model. Zo botsten ook streamingplatform Spotify en betalingsdienst Klarna dit jaar met de bonden over het sluiten van een cao. Klarna tekende vorige week alsnog – om een staking te voorkomen.
Vlak bij de actiestand, aan de andere kant van het hek, overleggen twee Tesla-medewerkers bij een auto. Zeker niet alle werknemers doen mee met de actie en in verschillende servicecentra gaat het werk gewoon door. ‘We kunnen ze niet dwingen’, zegt Matoshi. ‘Sommigen staan onder grote druk om te werken. We hebben gehoord dat het bedrijf dreigende mails heeft gestuurd.’ Diegenen die wel staken, lopen geen risico hun baan te verliezen, zegt Matoshi. De Zweedse wet verbiedt dat.
De actievoerders putten hoop uit de laatste keer dat verschillende vakbonden samen de strijd aangingen met een Amerikaanse firma. Dat was in 1995, toen speelgoedketen Toys ‘R’ Us weigerde een cao te tekenen. Na drie maanden van acties door verschillende bonden tekende het bedrijf alsnog. Hoelang het nu gaat duren? ‘Ik denk tot maart’, zegt Siblaji van IF Metall. Waarom? ‘Vanwege Elon Musk, hij is koppig. Ze doen het gewoon anders daar in de VS, dat is een feit.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden