Internationaal fotofestival Noorderlicht maakt in de Groningse Akerk een tijdreis. In het oude gebedshuis onderzoeken zo’n twintig fotografen het verleden, van slavernij, voorouders en oerbossen. Ze tonen het deprimerende heden, bijvoorbeeld met beelden van verwoestende open mijnbouw. En ze bieden een wenkend toekomstperspectief. Zo stemmen de foto’s van World Press Photo-winnaar Simone Tramonte over Europa als eerste koolstofneutrale continent (een beetje) hoopvol.
Een godshuis als de Akerk, met een vloer van onder eeuwig geschuifel slijtende grafzerken en de nagalm van donderpreken, brengt de bezoeker vanzelf in een contemplatieve staat. Dat helpt bij Noorderlicht, dat zich nooit laat voorstaan op makkelijk toegankelijke fotografie. Ook niet in Regenerate, een reeks tentoonstellingen die sinds de zomer over de noordelijke provincies zijn uitgestrooid, van Assen en Oranjewoud tot Gorredijk en nu dus Groningen. Over sociale hervorming, economische en ecologische verandering gaat het. En putten uit het verleden voor inspiratie. Soms zweverig, soms intellectualistisch, maar vooral: interessant en leerzaam.
Over de auteur
Arno Haijtema is redacteur bij de Volkskrant en schrijft onder meer over fotografie en de manier waarop nieuwsfoto’s ons wereldbeeld bepalen.
Regenerate beroert niet vaak het hart, ook al omdat de menselijke specie, in wie de bezoeker herkenning vindt, er niet vaak zichtbaar is. De mensheid manifesteert zich hier in de sporen die zij nalaat, of in door artificial intelligence (AI) en augmented reality (AR) gedomineerde kunstwerken. Fascinerend, maar de pixels verdringen de warmte van vlees en bloed.
De Nigeriaanse kunstenaar Neec Nonso heeft een bijzondere vorm gevonden om zijn verhaal te verbeelden over geloof in reïncarnatie, de band met voorouders en hun voortleven na de dood. Op kleurrijke foto’s is hijzelf te zien, in meerdere gedaanten, voor een oud huis, of in het bos. Richt de toeschouwer met gebruikmaking van een app zijn smartphone op de foto, dan komt het beeldscherm tot leven en lijken de voorouderlijke geesten te verschijnen. Met rituele symbolen, woorden, klanken en een glasheldere beeldtaal in AR creëert Nonzo zijn eigen wereld – intrigerend en nét niet kitscherig.
Ook de Nederlandse Michelle Piergoelam reikt, met technisch eenvoudiger middelen, naar het verleden. Met nachtelijke foto’s uit Suriname , een kano in de rivier, een gestalte in het woud roept ze associaties op met slavernij en met de Afrikaanse oorsprong van mensen in slavernij. Hun liederen bevatten boodschappen die zij zelf, maar hun overheersers niet konden doorgronden. Sommige eeuwenoude liedjes zijn bewaard door volgende generaties; ze klinken op de koptelefoon bij de foto’s. Ook een manier om voorouders en hun geschiedenis te bewaren.
Veel fotografen richten zich op gewassen, of het verdwijnen van soortenrijkdom – een ook op het recente fotofestival Arles zichtbare trend. Zo presenteert de Noorse Eline Benjaminsen de eerste resultaten van veelomvattend onderzoek dat ze met de Keniaanse journalist Elias Kimaiyo verricht naar de schone beloften van bebossing als compensatie voor koolstofuitstoot. Die blijkt, anders dan gehoopt, te botsen met natuurbehoud.
Kimaiyo is afkomstig uit een vallei waar zo’n bos moet worden geplant, ware het niet dat de oorspronkelijke bewoners het gebied voor hun eigen, bescheiden bosbouwmethoden benutten. Het project leidt tot gewelddadige conflicten en is daarom een treffend voorbeeld van hoe zakelijke belangen vermomd als (toch al dubieus) klimaatdoel schade berokkenen. De inzet van de strijd tussen commercie en traditionele kleinschaligheid: een oogstrelend groen, glooiend landschap.
Vergelijkbaar in thematiek, maar op een andere manier poëtisch, is de videofilm van de Nederlandse Eline Kersten over het Bialowieza-oerbos op de grens van Polen en Wit-Rusland. Je hoort het woud, dat (het zal eens niet) wordt bedreigd met kaalslag, kraken van ouderdom. De toeschouwer die de tijd neemt voelt zich, door dat aftastende, geconcentreerde camerawerk, min of meer opgenomen in het weerbarstige bos.
In contrast met die ruige schoonheid van het oerbos is de serie van de Frans-Duitse Daniel Chatard. Hij volgt al jarenlang hoe in het Duitse Rijnland de open mijnbouw voor bruinkoolwinning het landschap verwoest. Sluipenderwijs worden complete dorpen opgeslokt. Chatard richt zijn camera vooral op het verzet tegen de fossiele schrokop, energiebedrijf RWE. Als mieren zo klein zijn de demonstranten naast de diepe ravijnen die de machines graven.
Mooi hoe het thematisch contrastrijke Regenerate na zo veel droefgeestigheid toch nog hoop kan bieden. Met zijn optimistisch getoonzette, bij World Press Photo onderscheiden serie toont de Italiaan Simone Tramonte hoe het gedroomde emissievrije Europa eruitziet: de enorme, zonthermische krachtcentrale in Andalusië, warm water uit geisers in IJsland en windmolens in collectief bezit in de Deense wateren schetsen de contouren van het post-fossiele tijdperk. Op de foto uit Denemarken zien we burgers badderen in de spiegelgladde zee, op de achtergrond hun windmolens. Het oogt als een zomeridylle, die alleen nog door een flinke, maar voor de werking van de molens noodzakelijke bries kan worden verstoord.
Internationaal Fotofestival Noorderlicht: Regenerate. Akerk, Groningen. Soms afwijkende openingstijden. Het festival duurt t/m 10/12.
Kunstcentrum Campis in Assen biedt als onderdeel van Regenerate een podium aan de kunstenaars Karianne Bueno, M’hammed Kilito en Rasa Smite & Raitis Smits. Zij tonen werken over de natuur als voedingsbron en stellen de vraag: hoe verhouden wij ons als mens tot de natuur en op welke manier kunnen we samenwerken aan het verbeteren van ons eigen welzijn en dat van de planeet? Te zien tot en met 26 november.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden