Het politieke steekspel begint met een rondje afzeiken van de twee grote afwezigen. Gespreksleider Renze Klamer vraagt een aantal lijsttrekkers wat ze ervan vinden dat Pieter Omtzigt (NSC) en Frans Timmermans (GroenLinks-PvdA) de uitnodiging van RTL hebben afgeslagen. Beiden vonden het niet de moeite waard om te komen.
Lilian Marijnissen (SP) vindt dat Omtzigt en Timmermans ‘duiken’ en Dilan Yesilgöz (VVD) spreekt van een ‘gemiste kans’. PVV-lijsttrekker Geert Wilders deelt een gemene sneer uit naar Timmermans. ‘Ik denk dat hij in de gaten heeft dat hij de verkiezingen gaat verliezen en geen premier zal worden.’
De lijsttrekkers van de twee koplopers in de peilingen (samen met de VVD) menen dat er nog genoeg andere mediamomenten zullen komen om kiezers aan te spreken. Timmermans zat zondagochtend bijvoorbeeld wel bij WNL op Zondag, en Omtzigt en hij maakten ook tijd vrij om (net als vijf andere lijsttrekkers) een redactionele pagina in De Telegraaf te vullen.
Met dank aan de afzegging van Timmermans en Omtzigt mag Marijnissen, die in eerste instantie was afgevallen omdat de SP te laag scoort in de peilingen, alsnog deelnemen aan het debat. Ze maakt goed gebruik van de geboden kans, want de drie debatthema's – en dan vooral gezondheidszorg en inkomenspolitiek – passen goed bij de politieke agenda van de SP. Esther Ouwehand van de Partij voor de Dieren komt er de hele avond juist nauwelijks aan te pas. Haar partij maakt zich voornamelijk sterk voor dierenwelzijn, klimaat- en natuurbeleid – en daar gaat het zondagavond niet over.
De opzet is talkshowachtig, en daarmee heel anders dan tijdens het eerste RTL-debat van een week geleden (waar alleen Omtzigt, Timmermans en Yesilgöz aan deelnamen). De zes lijsttrekkers zitten aan een ovale tafel met gespreksleider Klamer en Frits Wester, die er af en toe kritische opmerkingen tussendoor gooit. Op de achtergrond zit publiek, onder wie enkele mensen die tijdens de uitzending vertellen dat ze geen geschikte woning kunnen vinden of gebukt gaan onder de last van mantelzorg voor hun dementerende moeder.
Het debat verloopt af en toe chaotisch; de lijsttrekkers praten veelvuldig door elkaar heen. Wilders stuurt het onderwerp ‘wonen’ binnen de kortste keren naar zijn favoriete onderwerp: de hoge immigratiecijfers. Yesilgöz, die zondagavond weer iets naar de PVV-leider lijkt toe te kruipen, valt hem bij; tegen een instroom van meer dan 100.000 mensen per jaar valt volgens haar niet op te bouwen.
Wilders stelt daarnaast dat ‘al dat duurzaamheidsgedoe’ het bouwtempo in Nederland verlaagt. Hier vindt hij Caroline van der Plas (BBB) aan zijn zijde. BBB wil de duurzaamheidseisen voor nieuwbouwwoningen versoepelen, zodat die niet alleen sneller gebouwd kunnen worden, maar ook goedkoper. Ook wil BBB permanente bewoning op vakantieparken mogelijk maken.
Ouwehand oppert dat het inkrimpen van de veehouderij een voorwaarde is voor het oplossen van de woningnood. Het vrijmaken van landbouwgrond is nodig voor woningbouw én extra natuur, zegt zij. Wilders valt Rob Jetten (D66) aan, die als klimaatminister een woningbouwproject bij Lansingerland zou hebben getorpedeerd door de beoogde bouwgrond te reserveren voor het plaatsen van windturbines. Volgens Jetten kan woningbouw prima samengaan met duurzaamheidsdoelstellingen, bijvoorbeeld door zonnepanelen op daken te plaatsen. ‘Daarvoor moet je wel eerst een dak hebben’, repliceert Wilders.
Marijnissen krijgt van vrijwel alle concurrenten complimenten voor het zorgbuurthuis in haar geboortestad Oss, een kleinschalig verzorgingshuis voor ouderen dat grotendeels draait op vrijwilligers. De SP-lijsttrekker wijst erop dat dit succesvolle initiatief op dit moment niet landelijk uitgerold kan worden, omdat de zorgverzekeraars daar niet aan meewerken. De verzekeraars willen van elke verzekerde een individuele medische indicatie zien voordat ze geld uitkeren. Dat gaat gepaard met veel bureaucratie, die zorgmedewerkers veel tijd kost die ze niet aan patiënten kunnen besteden.
Volgens Marijnissen is het allemaal de schuld van het marktdenken, en moet de gezondheidszorg een publieke taak worden. Yesilgöz is het daar als liberaal natuurlijk niet mee eens, maar wil wel bekijken hoe de VVD het oprichten van meer zorgbuurthuizen mogelijk kan maken.
Een vraag die steeds terugkeert tijdens het debat is waar die betere gezondheidszorg, goedkopere woningen en koopkrachtondersteuning dan van betaald moeten worden. Yesilgöz en Wilders willen bezuinigen op migratiekosten en ontwikkelingssamenwerking. Marijnissen en Ouwehand willen hoge inkomens en vermogenden meer belasting laten betalen. Van der Plas wil desnoods de staatsschuld laten oplopen om alle genoemde problemen op te lossen. ‘Er valt dus echt iets te kiezen’, besluit Klamer het debat.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden