De besloten ‘Israel Palestine dialogue session’ vond plaats in een knus ingericht werkgroeplokaal van de Universiteit van Amsterdam, op de Roeterseilandcampus. Er waren twee lange tafels gedekt met tafelkleden, hapjes en houten schaaltjes met olijfolie.
Binnen zaten zo’n veertig welwillende deelnemers. Een aantal met keppel, baard of keffiyeh (de ‘Palestijnse sjaal’), de rest neutraal gekleed. Ze hadden zich aangemeld om ‘in een veilige context persoonlijke emoties en ervaringen te delen’.
Over de auteur
Margriet Oostveen schrijft voor de Volkskrant over sociale wetenschappen, geschiedenis en maatschappij. Eerder trok ze tien jaar als columnist door Nederland.
Dat was vorige week. Een week eerder riepen ruim duizend studenten en medewerkers het College van Bestuur per open brief op een boycot van Israël te steunen. De brief stelde dat de UvA ‘medeplichtig’ is ‘aan het zwijgen over de zich ontvouwende genocide op de Palestijnen.’ Ook wilden de briefschrijvers meer gelegenheid voor debat over het conflict aan de universiteit.
Machiel Keestra, van huis uit filosoof maar tegenwoordig vooral met inclusie in de weer als ‘Central Diversity Officer’ van de UvA, opende de dialoogsessie. Hij vergadert al weken over de spanningen aan de universiteit, vertelt hij thuis in Zaandam, waar hij ook tijdens het gesprek nog druk zit te appen.
Het is de dag van de Kristallnachtherdenking in Amsterdam. ‘Je ziet overal een soort handelingsverlegenheid: hoe gaan we hiermee om, iedereen is bang om elkaar kwijt te raken’.
Naast hem zit zijn vrouw Mercedes Zandwijken. Ze hadden een verschillende jeugd met toch een overeenkomst: er werd niet gesproken. Bij Zandwijken thuis klonken bevelen, werd geschreeuwd en soms geslagen: ‘De taal van de slavernij, leerde ik veel later’. Bij Keestra zweeg men over de pijnlijke naweeën van de oorlog. Zijn Joodse moeder was nog geen week oud toen die uitbrak, werd naar een onderduikadres gebracht en had bij de bevrijding geen ouders meer.
Zandwijken had een broer die een eind aan zijn leven maakte omdat hij gediscrimineerd werd op zijn werk. Keestra had een zus die hetzelfde deed en zegt: ‘Ze schreef al gedichten voor Anne Frank toen ze 12 was.’
Zandwijken en Keestra werden bekend rond Keti Koti, de herdenking van de afschaffing van de slavernij. Zij begonnen daarbij zo’n vijftien jaar geleden ‘Keti Koti Tafels’ te organiseren, waar mensen van verschillende afkomst, wit en zwart, samen eten en gesprekken voeren over racisme, discriminatie en uitsluiting. Dit op een strak geregisseerde manier, op basis van persoonlijke vragen en duidelijke regels over wie er aan het woord is en hoelang.
‘Het doel is luisteren en wederzijds begrip, niet debatteren’, zegt Zandwijken. ‘Een debat tussen mensen op een podium levert geen toenadering op.’
Gesprekspartners wrijven tevoren elkaars pols in met kokosolie, eten bitterhoutjes en zoet suikerriet. De tafels lijken een oud ritueel, maar alles is bedacht door Zandwijken en Keestra, die zich lieten inspireren door de dialoogtafels na de moord op Theo van Gogh, de iftar-maaltijd tijdens Ramadan en vooral door de joodse Seidermaaltijd. Daarmee herdenken Joden hun bevrijding uit de Egyptische slavernij. Ze eten er bittere mierikswortel, matzes en zoete noten en rozijnen.
Die Keti Koti tafels bleken een succes. Inmiddels is er een Stichting Keti Koti Tafel en bezochten ze bedrijven en organisaties die met inclusie bezig zijn – en dat zijn er nogal wat.
Dit jaar organiseerden ze meer dan vijftig tafels, bij onder meer ABN AMRO, de NPO, een reeks MBO-opleidingen, hogescholen en universiteiten, de gemeente Amsterdam, de gemeente Utrecht, bij politiekorpsen, het Rijksmuseum, de provincie Noord-Holland, verschillende ministeries en, in opdracht van minister Weerwind van Justitie, alle gevangenissen.
Deze tafels gaan allang niet meer alleen over slavernij. Zandwijken: ‘In de gevangenissen zeiden sommige bewakers nooit eerder persoonlijk met een gevangene te hebben gesproken.’ Bij ABN AMRO vertelde een zwarte junior medewerker aan een van de hoogste bazen welke obstakels hij tegenkwam.
Zijn dit soort bijeenkomsten voor bedrijven niet ook een kwestie van window dressing? Zandwijken denkt van niet. ‘Veel organisaties boeken meteen een tweede afspraak.’ Bij grote organisaties willen Zandwijken en Keestra ‘om massa te maken’ minstens honderd mensen aan tafel. ‘En daar moet ook de schoonmaker en de keukenhulp aanschuiven. Die zetten wij dan bijvoorbeeld tegenover de ceo.’
Voor een bedrijf met geld, zoals ABN AMRO, kost dat 14.000 euro voor een sessie van drie uur. ‘Met de hele rimram’, in Keestra’s woorden: dialoogsessies, maaltijd, een optreden van een koor. ‘Het goede daaraan is dat dan niemand meer kan doen alsof het een workshopje is, en business as usual.’ Minder draagkrachtige organisaties betalen ‘een aangepast bedrag’, en bijvoorbeeld buurthuizen betalen niets. Keestra: ‘Ook de campus dialogues waren gratis.’
Donderdagavond organiseerden ze een grote tafel bij de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, vrijdag schoof minister Dijkgraaf van Onderwijs aan in Den Haag. Voor volgend jaar zijn er al tafels geboekt van de provincie Utrecht tot de gemeente Almere.
Dus toen de spanning opliep aan de UvA, opperde Machiel Keestra ‘met enige terughoudendheid’ een Keti Koti Tafel. In aangepaste vorm, met olijfolie in plaats van kokosolie. ‘Wat wij doen is geen rocket science. Maar het werkt.’
Niemand schreeuwde. In de eerste gespreksronde was de vraag hoe men zich de afgelopen weken ‘anders’ had gevoeld. Een paar aanwezigen probeerden nog een stevig debat op gang te brengen maar dat ging in deze setting als een nachtkaars uit. Keestra: ‘Deelnemers bleken zich juist vervreemd te voelen omdat docenten of managers het gesprek niet durfden aan te gaan.’ Terwijl zij juist geen partij wilden kiezen.
‘Wie debatteert, luistert niet’, zegt Keestra. Zandwijken: ‘Dan ben je alleen maar aan het bedenken wat je terug gaat zeggen’.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden