Op Omtzigts stelling dat er op 22 november geen premiersverkiezingen op het programma staan, is formeel weinig af te dingen. De vraag wie de ministerraad mag voorzitten, is in de loop der jaren steeds dominanter geworden, terwijl het toch echt gaat om de machtsverhoudingen in de Kamer. Uiteindelijk wordt daar nog steeds bepaald welke koers het land vaart.
Mark Rutte is het levende bewijs. Vrijwel nooit kreeg hij echte concurrentie als kandidaat voor het Torentje, maar intussen veranderde hij wel voortdurend van kleur in reactie op de verkiezingsuitslagen. De Mark Rutte die in 2010 in zee ging met Geert Wilders was een totaal andere man, met heel andere denkbeelden, dan de Mark Rutte die eindigde met D66 en ChristenUnie in de Trêveszaal. Ook mensen die wél openlijk zeggen dat ze premier willen worden, zoals Dilan Yesilgöz en Frans Timmermans, zijn straks weer volstrekt afhankelijk van de parlementaire verhoudingen. Die bepalen hun speelruimte. De verkiezingsstrijd moet daarom bovenal een ideeënstrijd zijn.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Er is ook veel voor te zeggen dat Omtzigt zelf in de Kamer blijft om daar aan het parlementaire zelfbewustzijn te werken. Er zullen best andere mensen op zijn lijst staan die meer transparantie van de regering eisen, betere wetsvoorstellen willen maken, oog hebben voor uitvoeringsproblemen en zo, in het algemeen, willen zorgen dat de macht weer wat verschuift van regering naar volksvertegenwoordiging, maar er is toch niemand die daarvoor betere papieren heeft dan Omtzigt zelf. Als hij de Kamer na zijn aanstaande overwinning meteen weer verlaat, groeit de kans dat het doodbloedt.
Dat zijn twee prima argumenten om de voorkeur te geven aan het Kamerlidmaatschap. Maar het is óók waar dat hij intussen het premierschap te klein probeert te maken. Ja, Barend Biesheuvel werd in 1972 nog premier namens de vierde partij. En ja, Ruud Lubbers kreeg het premierschap in 1982 plots in de schoot geworpen omdat Dries van Agt geen zin meer had. Maar de tijden zijn veranderd. Dat begon ergens in de Lubbers-jaren, toen de Europese politiek steeds dominanter werd, het ministerie van Algemene Zaken dat van Buitenlandse Zaken ging overvleugelen, en de premier boven alles de Nederlandse stem op het internationale toneel werd. Nederland is in veel opzichten een provincie binnen de EU geworden, met de premier als vooruitgeschoven post. Zijn of haar politieke en diplomatieke vaardigheden zijn van groot belang voor de zwaarte van de rol die Nederland daar kan spelen. De beslissing wie het wordt, mag niet volledig worden weggehouden bij de kiezers.
Het probleem is dan ook niet dat Omtzigt het Torentje niet ambieert, maar wel dat hij óók niet duidelijk maakt wie het dan wel wordt als hij het voor het zeggen krijgt. Hij wil slechts kwijt dat hij het niet gaat gunnen aan een andere partij. Hij wil het dus zelf bepalen. Maar hoe groot is de kans dat als hij het nu niet weet, hem na de verkiezingen opeens wel de juiste te binnen schiet?
Over tien dagen gaan de stembussen open. Voor de draad ermee.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden