Ze zou ‘oproepen tot de vernietiging van de staat Israël’, en dus werd het Palestijns-Amerikaanse congreslid Rashida Tlaib afgelopen woensdag ‘gecensureerd’ door haar collega’s in het Huis van Afgevaardigden. Steen des aanstoots was onder meer een video die Tlaib op sociale media had gedeeld, waarin pro-Palestijnse demonstranten ‘from the river to the sea’ scanderen. De leus is ‘breed erkend als een genocidale oproep tot geweld’, aldus de resolutie.
In werkelijkheid bestaat er geen ‘brede erkenning’ van de betekenis van ‘from the river to the sea, Palestine will be free’, zoals de leus, die ook in Nederland veelvuldig klinkt bij demonstraties, in zijn geheel luidt. Voor de een is het een antisemitische oproep om Israël en zijn joodse bevolking van de kaart te vegen. Voor de ander een kreet tegen de Israëlische bezetting en onderdrukking van de Palestijnen.
In de jaren zestig klonk ‘from the river to the sea, Palestine will be free’ voor het eerst. De Engelse kreet zou zijn bedacht door de Palestijnse diaspora in het buitenland en werd al snel populair binnen de nationalistische bevrijdingsbeweging PLO. De tekst refereert aan het gebied tussen de rivier de Jordaan en de Middellandse Zee, een gebied dat sinds de oudheid is aangeduid als Palestina.
Toen de Britten daar na de Eerste Wereldoorlog de macht overnamen van het Ottomaanse Rijk, was Palestina een multi-etnisch en multireligieus gebied. ‘From the river to the sea’ gaf uiting aan een verlangen terug te keren naar die situatie, dus naar de grenzen van voor 1948, toen Israël nog niet als joodse staat was gesticht. In het democratische Palestina dat de Palestijnse bevrijdingsbeweging destijds voor ogen stond zouden moslims, joden en andere religies vreedzaam kunnen samenleven.
Later is de leus overgenomen door Hamas, de Palestijnse organisatie die streeft naar een islamitisch Palestina en op 7 oktober een gruwelijk bloedbad aanrichtte onder Israëlische burgers. Veel Israëliërs en joden stellen de leus daarom gelijk aan steun voor Hamas en antisemitisme. Ze ervaren het als een oproep tot geweld, of zelfs genocide.
In de meeste westerse landen vindt deze interpretatie weerklank. Zo werd het Britse lagerhuislid Andy McDonald eind vorige maand geschorst door zijn Labourpartij na de leus te hebben geroepen op een pro-Palestijnse demonstratie. Volgens zijn partij was dat ‘diep beledigend, vooral in tijden van groeiend antisemitisme’. De Oostenrijkse bondskanselier Karl Nehammer noemde de leus ‘een oproep tot moord’, en wil mensen die hem gebruiken laten vervolgen.
In Nederland verbood Kamervoorzitter Vera Bergkamp de uitspraak, nadat Denk-leider Stephan van Baarle hem had gebezigd. Een meerderheid van de Kamer beschouwt de leus als ‘oproep tot geweld’. Frans Timmermans, lijsttrekker van GroenLinks-PvdA, noemde het gebruik ervan in WNL op zondag ‘volkomen ontoelaatbaar.’ Of het verboden moet worden ‘zal door een rechter moeten worden getoetst’, aldus Timmermans. Overigens is dat al eens gebeurd: In augustus, in een zaak tegen een activist die de woorden had gebruikt in een speech, oordeelde een rechter dat de leus niet bedreigend is, noch aanzet tot haat.
Pro-Palestijnse activisten wereldwijd zeggen met de leus vooral te willen benadrukken dat Palestijnen nu nergens in vrijheid leven. In Israël zijn Palestijnse arbeiders tweederangsburgers, op de Westelijke Jordaanoever worden Palestijnen door kolonisten met geweld uit hun huizen verdreven, en in Gaza zitten ze als ratten in de val. ‘Allemaal lijden ze onder een scala van beleidsmaatregelen in een systeem van discriminatie en apartheid’, aldus de Amerikaanse Midden-Oosten kenner Yousef Munnayer in Jewish Currents.
Munnayer, maar ook het Amerikaanse congreslid Tlaib, Denk en Bij1, pleiten voor een eenstaatoplossing: Een seculiere democratische staat waar alle Joodse en Arabische inwoners stemrecht hebben. Dat zou inhouden dat Israël in de huidige vorm ophoudt te bestaan, en dat de Israëliërs samen met de Palestijnen het nieuw te stichten land (Palestina) gaan bevolken.
Voor Israëliërs en hun bondgenoten is dat een volstrekt onaanvaardbaar en angstaanjagend voorstel: het bestaansrecht van Israël wordt ermee ontkend. Maar voor het pro-Palestijnse kamp is de voortdurende Israëlische onderdrukking net zo angstaanjagend en onaanvaardbaar. Niet in de laatste plaats omdat de huidige Israëlische machthebbers geenszins open staan voor een tweestatenoplossing, noch bereid zijn Palestijnen gelijke rechten te geven. Netanyahu’s Likud partij bepleitte bij haar oprichting nog dat ‘tussen de Zee en de Jordaan alleen Israëlische soevereiniteit zal bestaan’.
Ook Palestijnen voelen zich in hun bestaansrecht bedreigd. De extreemrechtse zionisten waarmee Netanyahu zich omringt dromen openlijk van een Israël dat het huidige Israël en de Palestijnse gebieden omvat of zelfs overstijgt. Ze beroepen zich daarbij op het Bijbelse recht dat de joden zouden hebben op het ‘heilige land’. In deze kringen heerst de overtuiging dat Palestijnen in Jordanië moeten wonen. Ook Geert Wilders is pleitbezorger van deze ‘oplossing’, zo staat in zijn verkiezingsprogramma.
En intussen is ‘from the river to the sea’ overal. Afgelopen woensdag ontrolden activisten een spandoek bij de opening van documentairefestival IDFA in Amsterdam, diezelfde dag begon Julia Matser haar eerste rede als Utrechts Statenlid met de woorden ‘van de rivier’. Ze eindigde met de boodschap dat je alleen vrij kunt zijn als iedereen dat is en met de woorden ‘tot aan de zee’. Andere fracties spraken er schande van.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden