De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) was er twee jaar geleden al kraakhelder over: als Nederland zich niet goed voorbereidt op de ‘fundamentele verandering’ van kunstmatige intelligentie (AI), dan ‘is er niet alleen het risico dat kansen worden gemist, maar ook dat de samenleving opgescheept wordt met een technologie die onze belangen niet dient’.
Eind 2021 was AI voor het grote publiek nog ver weg. Intussen maken scholieren en studenten massaal gebruik van ChatGPT om werkstukken te schrijven. Experts maken zich zorgen over de risico’s van nepberichten, -foto’s, -audio of -video die tegenwoordig eenvoudig met behulp van AI te maken zijn. Hun waarschuwingen gaan hand in hand met hooggespannen verwachtingen van de technologie.
Over de auteur
Laurens Verhagen schrijft voor de Volkskrant over technologie, internet en kunstmatige intelligentie. Daarvoor was hij onder andere hoofdredacteur van nu.nl.
In de verkiezingsprogramma’s zijn deze polen ook terug te zien: de ambitie om voorop te lopen én de aandacht voor de gevaren en voor de noodzaak van wetgeving en regels. Vier observaties:
Opvallend genoeg lijkt AI nog helemaal niet te bestaan bij de PVV of Forum voor Democratie. De laatste noemt nog wel kort het probleem met algoritmen, maar alleen in combinatie met sociale media: FvD vindt dat die openbaar moeten worden.
Tegenover partijen als PVV, FvD, CDA, CU, SP, Denk en BBB, die geen of weinig aandacht hebben voor AI, staat vooral Volt. De partij ruimt een aparte paragraaf in voor AI en pleit ook voor een minister van Digitale Zaken die zich nadrukkelijk moet gaan bezighouden met de technologie. Volt wil AI omarmen, stimuleren én ethisch aanpakken. Zo vindt de partij dat AI-systemen alleen in Europa mogen worden toegelaten als door een onafhankelijke derde partij is vastgesteld dat ze veilig zijn.
Bij veel partijen valt wel het woord ‘algoritmen’, en altijd in problematische zin. Soms ook in combinatie met de sociale media: ‘We maken een einde aan de polariserende algoritmen van socialmediaplatforms die mensen tegen elkaar opzetten en de verspreiding van haat en desinformatie in de hand werken’, stelt GroenLinks-PvdA, onder verwijzing naar Europese wetgeving.
Veel vaker leggen partijen het verband tussen de gevaren van (discriminerende) algoritmen en het gebruik daarvan door de overheid, ongetwijfeld geïnspireerd door de toeslagenaffaire. ‘Algoritmen worden steeds vaker ingezet als een zogenaamd objectieve manier van besluitvorming’, zo schrijft NSC bijvoorbeeld, en voegt toe: ‘Als modellen worden gebruikt om besluiten te nemen en beleid te maken, moeten de achterliggende data en aannamen transparant zijn.’
Die eis van transparantie komt bij meer partijen terug. Niet alleen bij de data waarmee AI-modellen zijn getraind, maar bijvoorbeeld ook bij de wens van sommige partijen voor een verplicht watermerk bij beelden die zijn gemaakt met AI.
De VVD ziet vooral de kansen die AI biedt en wil er alles aan doen om Europa en Nederland niet verder achterop te laten raken ten opzichte van de VS en China. De partij vindt dat bedrijven, binnen de bestaande Europese regelgeving, maximaal kunnen experimenteren met AI. We moeten ‘de enorme kansen’ die AI biedt om het leven beter te maken ‘met veel meer gretigheid’ omarmen.
De VVD noemt onder andere de zorg, waar AI medisch personeel kan ontlasten. Ook D66 hamert op ‘het grijpen van de kansen’.
Een ander belangrijk thema bij D66, Volt en VVD is onderwijs. D66 en Volt willen dat scholieren leren over AI, programmeren en ethiek, terwijl de VVD leraren wil ondersteunen bij hun digitale vaardigheden.
Het verbaast Daniel Mügge, hoogleraar politieke arithmetiek aan de Universiteit van Amsterdam, dat veel andere partijen zo weinig aandacht hebben voor AI en in het bijzonder voor AI in het onderwijs. Hij noemt als voorbeeld het gebruik van ChatGPT door scholieren. ‘Daar komen nieuwe vaardigheden bij kijken. Ze moeten leren dat niet alles waar is wat ChatGPT vertelt en ook andere vormen van desinformatie herkennen. Als je dit soort essentiële vaardigheden niet meer hebt, verlies je het bindweefsel van de maatschappij.’ Voor AI in het onderwijs is een heldere visie nodig, vindt Mügge: ‘Hier ligt een taak voor de politiek.’
Tot slot vinden Volt, GroenLinks-PvdA en D66 het belangrijk dat er aandacht komt voor het hoge water- en energieverbruik van AI-modellen. Toezichthouders moeten zo nodig sancties kunnen opleggen, stelt Volt.
• De PvdD heeft speciale aandacht voor het probleem dat AI-systemen worden getraind met teksten en afbeeldingen van schrijvers of artiesten. De partij wil daarom het auteursrecht moderniseren.
• De BBB ziet vooral veel voordelen op militair vlak: ‘We omarmen het gebruik van drones en AI in een moderne krijgsmacht.’
• Andere praktische toepassingen (naast bijvoorbeeld de zorg) die partijen noemen: controle bij slachthuizen (VVD), verbeteren van logistieke processen (D66), het monitoren van lucht- en waterkwaliteit (Volt) en het snel doorzoeken van jurisprudentie om de rechtspraak efficiënter te laten werken (D66).
Van de dertig politieke stellingen in de veelgebruikte StemWijzer gaat er niet één over digitale technologie. Daarom heeft de Stichting Toekomstbeeld der Techniek opnieuw (de eerste keer was in 2021) een speciale Technologie Kieswijzer gelanceerd. Hoognodig, vindt directeur Rudy van Belkom: ‘Het is een belangrijk onderwerp. Technologie zit overal in onze samenleving en heeft invloed op onze democratie, op ons onderwijs en op onszelf. Je kunt dat niet negeren.’
De technologiewijzer laat een breder beeld zien dan alleen op basis van de programma’s naar voren komt. Volgens Van Belkom zijn partijen over de hele linie kritischer geworden op digitale technologie, maar ontbreekt het bij de meeste aan een coherente visie. Zij zien allemaal een duidelijke rol voor de overheid weggelegd, met strenge regulering of op zijn minst monitoring. De PvdD wil, als enige partij, zelfs een tijdelijke pauze op de ontwikkeling van AI.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden