Wat ik nu ga opschrijven staat me niet goed. Ik scrollde wat rond op het internet, en bleef haken aan een serie beelden van de Amerikaanse Pino (Big Bird, die gele). Het zou allemaal zijn gebeurd tijdens een televisieopname in 1983: Pino zat te bevallen en perste ten overstaan van de hele Sesamstraat en een stel onthutste kinderen een gigantisch slijmerig ei uit. Op de volgende foto’s kroop een bebaarde kabouterman uit het ei, die volgens de begeleidende tekst direct na de geboorte overleed, wat de aanwezige kinderen een trauma had bezorgd.
Héél even, en toch langer dan ik zou willen toegeven, dacht ik: de jaren tachtig waren wíld. Niet te geloven. En ik hád het ook niet moeten geloven, bleek in de comments, waar alle sufferds die hierin trapten in dezelfde niet serieus te nemen bevolkingsgroep werden geplaatst als mensen die zich door Nigeriaanse e-mailprinsen laten oplichten. Terecht.
De bevalling van Pino zat me dwars, niet alleen omdat ik tot dan toe vond dat ik een zwarte band in internet had: ik werd nog wantrouwiger naar beeld dan ik al was, want kennelijk was ik te goedgelovig geweest. Soms staat er alleen wat meer op het spel dan de geschiedenis van Sesamstraat. Ook ik zocht de afgelopen weken koortsachtig online naar houvast in de oorlog tussen Israël en Hamas. Ik bekeek talloze beelden van gruwelijkheden die ik me nooit had kunnen inbeelden, gruwelijkheden die vaak in de reacties door het tegenovergelegen kamp tot ‘nooit gebeurd’ werden verklaard.
Over de auteur
Emma Curvers is mediaverslaggever en columnist van de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Zo tweette Netanyahu foto’s van verkoolde vormen – baby’s die door Hamasstrijders zouden zijn verbrand – die onmiddellijk als nep werden bestempeld door pro-Palestijnse stemmen, die AI-opsporingsapps gebruikten om te bewijzen dat het beeld gefabriceerd was. Dat kon niet worden vastgesteld, verklaarde het bedrijf achter de app. De beelden blijven zo op een ongemakkelijke manier tussen haakjes staan, vanwege de mogelijkheid dat ze gefabriceerd waren. Tegelijk hebben ze, ook als ze nep zouden blijken, op een of andere manier toch een échte indruk achtergelaten.
Eind oktober schreef The New York Times dat AI-beeld volgens experts niet het grootste probleem is in de informatie-oorlog die online woedt: een groter probleem is dat mensen verwáchten dat er AI-beeld rondgaat, waardoor ze ook authentiek beeld gaan wantrouwen.
Ik moest denken aan het werk van Modigliani, waarvan dankzij vlijtige vervalsers zo veel nep in omloop is, dat het voor kenners onmogelijk is geworden om een definitieve catalogus van zijn werk samen te stellen. De aanwezigheid van al dat nep heeft álles onechter gemaakt. Ook als je niet zo vaak bent gefopt, blijf je rekening houden met de mogelijkheid gefopt te worden.
In een omgeving waarin het wemelt van de desinformatie, kan het politiek handig zijn om authentiek beeld verdacht te maken: dat heet de liar’s dividend. Een bijkomend probleem is daarbij dat de gereedschappen die nep van echt moeten scheiden erg onbetrouwbaar zijn. Daardoor kunnen ze bijdragen aan de verwarring: nepmateriaal wordt erdoor als echt aangemerkt en andersom. Volgens een rapport in opdracht van de Tweede Kamer kunnen de beste detectietechnieken maar 65 procent van de deepfakes opsporen. De verwachting is dat dat percentage zal afnemen. Je kunt bijvoorbeeld sporen achterlaten op echt materiaal, zodat het onterecht als nep wordt aangemerkt.
Vooral nu er zo weinig journalisten zijn in Gaza, en de journalisten die er zijn in toenemende mate door Israëlische officials tot doelwit worden gemaakt, zit dat noodgedwongen wantrouwen tegen beeld me dwars. Ik vond mezelf verstandiger geworden, maar tegelijk ben ik steeds meer gewapend met wantrouwen naar beeld gaan kijken, steeds iets minder ontvankelijk voor verderf, verdriet en verschrikking, iets onmenselijker. Dat door die blik ook echt leed blijft ronddolen in het gebied tussen waar en onwaar, is ook een verschrikking van moderne oorlog.
Source: Volkskrant