Dilan Yesilgöz, een vrouw die haar zinnen doorgaans optrekt uit staal, schutterde een beetje toen ze er laatst naar werd gevraagd. U wordt misschien wel de eerste vrouwelijke premier van Nederland, hielden interviewers van NRC haar voor. ‘Vindt u dat belangrijk?’
De VVD-lijsttrekker woog haar woorden. ‘Het wordt wel eens tijd, dat is zeker. Maar het is niet de kaart die ik op tafel leg. Dat heb ik nooit gedaan.’
De journalisten vroegen door. Vindt u het echt niet belangrijk, wordt er in de politiek anders tegen vrouwen aangekeken, wat vindt u daarvan? Yesilgöz bleef zich op de vlakte houden. Mwah, ja, ach, zou je haar antwoord kunnen samenvatten.
Over de auteur
Loes Reijmer is politiek verslaggever van de Volkskrant. Ze schrijft onder meer over migratie, asiel en polarisatie.
In 2023 kan het eindelijk gebeuren. Nooit eerder was een vrouw zó dicht bij het Torentje. De benoeming van de eerste vrouwelijke premier van Nederland zou onmiskenbaar een historische mijlpaal zijn. En toch gaat het er in deze campagne nauwelijks over.
Hoe anders was dat bij de vorige Tweede Kamerverkiezingen. Hoewel D66 in de peilingen nooit echt in de buurt van de toppositie kwam, bleef het een belangrijk campagnethema. ‘Is Sigrid Kaag de eerste vrouwelijke premier van Nederland?’, kopte de Volkskrant al in de zomer van 2020, ver voordat zij zich als lijsttrekker kandideerde. D66 ventte die gedachte enthousiast uit. Kaag was hét antwoord op Rutte en ja, daarmee zou ze nadrukkelijk ook de eerste vrouwelijke minister-president worden.
Dat we er nu zo weinig over horen, ligt vooral aan de VVD zelf. ‘Er is voor die partij weinig mee te winnen’, zegt Daphne van der Pas, politicoloog aan de Universiteit van Amsterdam met gender en media als specialisatie. ‘Het maakt kiezers van de VVD niet uit of de lijsttrekker een man of een vrouw is. Tegelijkertijd vinden ze het onderwerp genderongelijkheid niet belangrijk. Ze denken dat het probleem wel is opgelost. Veel aandacht voor dit thema leidt alleen maar af van andere issues, in hun ogen.’
‘Wij selecteren louter op kwaliteit’, zegt Edith Schippers, fractievoorzitter van de VVD in de Eerste Kamer en voormalig minister in twee kabinetten Rutte. ‘Partijen als GroenLinks-PvdA en Volt hebben als regel dat mannen en vrouwen elkaar afwisselen op de kandidatenlijst. Ik ben blij dat wij dit soort regels niet nodig hebben.’
Toch weet Schippers ook dat het niet vanzelf gaat. Bij de presentatie van het kabinet-Rutte III was slechts één van de VVD-ministers vrouw. De premier had er graag meer willen hebben, zei hij, ‘maar uiteindelijk geldt: we gaan voor de beste mensen. Het is wat het is.’
Schippers, toen net afgezwaaid als minister, en andere invloedrijke vrouwen binnen de VVD vonden een betere vertegenwoordiging wel belangrijk en besloten actief op zoek te gaan naar een nieuwe generatie. ‘Mannen en vrouwen vereisen een andere aanpak, weet ze. ‘Mannen kloppen op de deur en zeggen: ‘Joh, geef mij die sleutel, ik ga dit wel even doen voor jullie.’ Vrouwen willen benaderd worden. Ze benadrukken waar ze goed en minder goed in zijn. Daar moet je een beetje doorheen kijken.’
De top vijf van de huidige VVD-kandidatenlijst bestaat nu uit vier vrouwen en één man. Een pijnlijk contrast met D66, vindt Schippers. ‘Die partij profileert zich erg op gendergelijkheid en toch zijn de nummers een, twee en drie op de kandidatenlijst man, net als de lijsttrekker voor de Europese verkiezingen én de fractievoorzitter in de Eerste Kamer.’
In Europa lijkt zich inmiddels een ironisch patroon af te tekenen. De Conservatieve Partij in Groot-Brittannië leverde al drie keer een vrouwelijke premier. Angela Merkel en Ursula von der Leyen zijn Duitse christen-democraten. Georgia Meloni, premier van Italië, is zelfs voorvrouw van een radicaal-rechtse partij. Linkse partijen hebben de mond vol van gendergelijkheid, maar voor een topfunctie kunnen vrouwen beter terecht bij rechtse partijen, zou je kunnen denken.
‘Die indruk komt vooral door een aantal saillante voorbeelden’, zegt politicoloog Van der Pas. ‘In de laatste vijftig jaar hebben linkse partijen meer vrouwelijke partijleiders gehad. Ook hebben ze meer vrouwelijke parlementariërs.’ Mogelijk kan het verschil komen doordat rechtse partijen de laatste jaren vaker aan de macht zijn geweest en zodoende ook vaker een premier leverden, al dan niet vrouwelijk.
Schippers is net zo ambivalent als Yesilgöz over het gegeven dat de eerste vrouw in het Torentje wellicht van VVD-huize komt. ‘Op een mannelijke Dilan was ik ook hartstikke trots geweest’, zegt ze. ‘Tegelijkertijd is het voor meisjes wel belangrijk. Voor hen kan het inspirerend zijn, een vrouw als premier.’
Daarin is ze zelf ook veranderd. ‘Dertig jaar geleden dacht ik: we zijn toch al gelijk? Het is gewoon een kwestie van hard werken, je uren maken, laten zien wat je kunt. Ik ben er inmiddels wel achter dat het oplossen van dit probleem meer tijd en aandacht nodig heeft.’
Kiezers kijken anders aan tegen mannelijke en vrouwelijke politici, weet politicoloog Van der Pas. ‘Vrouwen worden linkser ingeschat, ook al brengen ze dezelfde boodschap. Die indruk kan wel veranderen door daar nadrukkelijk iets tegenin te brengen.’
Het lijkt dus geen toeval dat Yesilgöz zich profileert als harder en rechtser dan haar voorganger Rutte. Dat zij zich als voormalig vluchteling inzet voor een strenger asielbeleid mag paradoxaal lijken, strategisch is het wel. Als vrouw met een migratieachtergrond wordt immers al snel verondersteld dat zij soft is op dit dossier. Ook in de beeldregie kiest de VVD ervoor om Yesilgöz neer te zetten als krachtpatser. Al meerdere campagnefilmpjes zijn in de sportschool opgenomen, kickboksend en deadliftend. Dat laatste deed zij overigens op naaldhakken: goed voor haar imago als vrouw die alles aan kan – en wat minder voor haar enkels en onderrug.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden