‘Hij lijkt Holbrooke wel’, schampert een diplomatieke bron – verwijzend naar de Amerikaanse topdiplomaat die een einde maakte aan de Bosnische oorlog in 1995 – over Ruttes zogeheten shuttle diplomacy naar het Midden-Oosten. Maar er wordt verder weinig luchtig of cynisch gesproken over de Nederlandse betrokkenheid bij de westerse Gaza-diplomatie. Daarvoor is de crisis te ernstig en staat er te veel op het spel.
Het onmiddellijke doel van de westerse landen, Amerika voorop, is het voorkomen van verdere escalatie in de regio, het bij Israël aandringen op proportionaliteit en gevechtspauzes, en het mogelijk maken de hulpverlening aan burgers in Gaza te intensiveren. Maar, zegt een diplomatieke bron, ‘in westerse landen speelt ook de doorwerking van deze oorlog in de eigen samenleving een rol. Iedereen wil voorkomen dat de vonk overslaat.’
Over de auteur
Arnout Brouwers schrijft voor de Volkskrant over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid. Eerder was hij correspondent in Moskou.
Ook strategische overwegingen spelen mee. ‘Dit is in potentie een heel gevaarlijk conflict’, zegt een bron rond het Binnenhof. Niet alleen vanwege het risico op verdere escalatie, maar ook vanwege de rol van Iran op de achtergrond. Bovendien vrezen westerse diplomaten dat het Rusland en China goed uitkomt als de oorlog voortwoekert: dat slokt immers alle westerse aandacht op en brengt de VS en Europese landen grote reputatieschade toe. ‘De capaciteit om hulp aan Oekraïne te kunnen blijven leveren is van levensgroot belang’, zegt deze bron.
‘Wat als de gevechten nog weken doorgaan en er straks twintigduizend Palestijnse slachtoffers zijn?’, vroeg oud-topdiplomaat Robert Serry (tussen 2008 en 2015 speciaal afgezant Midden-Oosten van VN-chef Ban Ki-moon) zich donderdag af tijdens een conferentie van Instituut Clingendael. ‘En wat als straks blijkt dat de situatie op de grond weinig is veranderd en er geen zicht komt op een politieke regeling? Dan wordt ook het Westen daarop afgerekend.’
Westerse hoofdsteden beseffen dat hun steun voor Israëls recht op zelfverdediging betekent dat de dilemma’s van Netanyahu’s ook de hunne worden. Serry zegt dat het ‘een vreselijk dilemma’ is dat ‘Hamas zoveel mogelijk verslagen moet worden om een latere politieke regeling mogelijk te maken. Maar om dat doel te bereiken, maakt Israël heel veel Palestijnse burgerslachtoffers.’
Dat Rutte een relatief voorname rol kan spelen in dit conflict, wordt in Den Haag toegeschreven aan zijn ruime internationale ervaring, zijn voorname rol in Europa en zijn goede relaties met de Amerikanen en leiders uit het Midden-Oosten. Voorop staat echter dat Rutte zowel de Israëlische premier Netanyahu als de leider van Palestijnse Autoriteit Mahmoud Abbas al lang kent.
‘Nederland zit sinds 2012 bewust op een neutrale koers als het gaat om Israël en de Palestijnen, daarmee zijn we voor beiden een betrouwbare gesprekspartner’, zegt een ingewijde. Bij die gesprekken gaat het er soms hard aan toe. Rutte sprak deze week over zijn ‘tough love’ voor Netanyahu. Vooral in het eerste gesprek met de Israëlische premier, op 23 oktober, zou het er ‘heel stevig’ aan toe zijn gegaan.
Wat Rutte helpt, zegt een Haagse bron, ‘is dat Nederland qua omvang een relatief kleine speler is. Dat is van nature een relatief comfortabele positie. Als Frankrijk of Duitsland erin springen krijgen ze algauw het verwijt dat het om Franse of Duitse belangen gaat.’ Nederland onderhoudt daarbij voortdurend contact met grotere Europese landen en de VS. ‘Het is echt een gezamenlijke inspanning, waaraan Nederland een bescheiden bijdrage levert.’
‘Na Biden zingt Rutte, samen met onder meer Macron, solide mee als tweede stem in een koor van westerse leiders’, zegt diplomatiedeskundige Robert van de Roer daarover. ‘Hun groeiende druk op de humanitaire aspecten heeft er mede toe geleid dat Netanyahu nu gevechtspauzes toelaat. Rutte maximaliseert hiermee de invloed van een land als Nederland in een grote internationale brandhaard. Of dit betekent dat deze leiders nu ook structureel een voet tussen de deur hebben bij Israël en verder bloedvergieten kunnen afremmen, moet op de grond blijken.’
Doordat Nederland zich twee weken geleden onthield van stemming bij een kritische VN-resolutie voor Israël, zegt Van de Roer, ‘heeft het de handen vrijgehouden voor Ruttes oorlogsdiplomatie, ook richting Israël’.
Serry merkt op dat toen hij persoonlijk als VN-gezant bij crises tussen Israël en de Palestijnen was betrokken ‘er heel veel leiders op afkwamen die een rol probeerden te spelen. Dus soms kan het dan een beetje druk worden.’ Maar omdat Rutte een goede relatie met de hoofdrolspelers heeft, is hij niet geneigd diens betrokkenheid als ‘futiel’ te omschrijven. ‘Maar dan moet hij wel de nadruk leggen op tough in zijn ‘tough love’ voor Netanyahu – want dat is wat Netanyahu nu moet horen.’
Zijn er misschien nog andere, persoonlijke motieven die een rol spelen voor Rutte? Critici zien de profileringsdrang van iemand die secretaris-generaal van de Navo wil worden. Deze gedachte wordt in kringen rond de premier weggehoond. Ook diplomaten onderstrepen dat Rutte nooit publiekelijk over zijn Navo-ambitie zou hebben gesproken als hij zich niet al had verzekerd van steun van grote bondgenoten. ‘Als deze crisis twee jaar geleden was gebeurd, had Rutte precies zo gereageerd als nu’, klinkt het op het Binnenhof.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden