Van bekladdingen met davidsterren en hakenkruisen tot doodsbedreigingen: in Frankrijk laait het altijd smeulende antisemitisme opnieuw op. In Parijs is de angst bij Joden terug. ‘Er lopen veel mensen rond vol haat, op zoek naar een zondebok.’
Het rondje buitenshuis had niet lang geduurd. Jonathan, die liever niet met zijn echte naam in de krant wil, was alleen even de hond uitlaten. Bij terugkeer vond hij zijn dochter thuis in tranen. Waarom had hij in vredesnaam zijn telefoon niet opgenomen?
Een paar dagen eerder was haar joodse basisschool ontruimd wegens een bommelding. Honderden kinderen moesten worden geëvacueerd. De militairen die sinds het uitbreken van de oorlog tussen Israël en Hamas met machinegeweren voor haar school stonden, konden die dreiging niet voorkomen. Pas toen Jonathan zijn dochter huilend op de bank aantrof na een gemiste oproep, besefte hij wat het teweeg had gebracht.
Over de auteur
Eline Huisman is correspondent Frankrijk voor de Volkskrant. Ze woont in Parijs.
De angst voor antisemitisch geweld is bij Franse Joden terug aan de oppervlakte. Terwijl Jonathan over zijn dochter vertelt, schieten zijn ogen heen en weer, de omgeving scannend. De dertiger wil graag praten, maar onder duidelijke voorwaarden. Zoals bijna iedereen wil hij anoniem blijven. Ook de joodse winkel waar hij werkt en de wijk waarin die winkel staat, ziet hij liever niet terug in de krant.
‘Er lopen veel mensen rond vol haat, op zoek naar een zondebok. Ik wil niemand op ideeën brengen waar ze Joden kunnen vinden.’ Het camerateam dat pal voor de winkel mensen interviewt over antisemitisme, maakt hem zichtbaar onrustig.
Die angst is niet ongegrond. Sinds de aanval van Hamas op Israël op 7 oktober staat Frankrijk onder hoogspanning. Al decennia heeft iedere opleving van het conflict in het Midden-Oosten zijn weerslag in Frankrijk in de vorm van groeiend antisemitisme. Maar waar geweld tegen de Joodse gemeenschap in Frankrijk eerder steeds aanleiding was om naar Israël te verhuizen, hebben de recente ontwikkelingen nu een einde gemaakt aan het idee dat het land een veilige haven zou zijn.
De afgelopen weken is in Frankrijk melding gemaakt van ruim duizend antisemitische incidenten, variërend van met hakenkruisen en davidsterren bekladde gebouwen, tot bommeldingen op joodse scholen en doodsbedreigingen aan het adres van Joodse politici. ‘Joden vermoorden is een plicht’, stond op het stadion van Carcassonne te lezen. In Lyon werd een Joodse vrouw thuis met een mes aangevallen. Inmiddels zijn er in het hele land ongeveer vijfhonderd aanhoudingen verricht.
Frankrijk telt de grootste Joodse gemeenschap van Europa, naar schatting 500 duizend mensen. Tegelijkertijd is antisemitisme in Frankrijk een altijd sluimerend gevaar. Lange tijd hield het zich voornamelijk schuil in rechts-nationalistische hoek, met Jean-Marie Le Pen als een van de bekendste nog levende boegbeelden.
Voor de oprichter van het extreem-rechtse Front National – nu Rassemblement National (RN) – waren de gaskamers in de Tweede Wereldoorlog een ‘detail in de geschiedenis’, en de Duitse bezetting ‘niet bijzonder inhumaan’. Le Pen werd zes keer voor antisemitisme veroordeeld. Desondanks is hij geen antisemiet, beweerde de huidige partijvoorzitter Jordan Bardella deze week nog op de Franse radio.
Al jaren probeert dochter Marine Le Pen het imago van RN op te poetsen. Zondag neemt de partij deel aan de demonstratie tegen antisemitisme in Parijs, ondanks de opmerking van regeringswoordvoerder Olivier Véran dat de partij daar niet thuishoort.
Voor het radicaal-linkse La France insoumise (LFI) was het zelfs reden om de optocht te boycotten. Prominent partijlid Jean-Luc Mélenchon sprak van een bijeenkomst van ‘de vrienden die het bloedbad onvoorwaardelijk steunen’. Juist LFI werd afgelopen weken herhaaldelijk antisemitisme verweten, onder meer omdat het weigerde Hamas als terreurorganisatie te veroordelen. Critici zien dat als lippendienst richting een potentiële achterban van islamitische immigranten die sympathiseren met de Palestijnse zaak.
De laatste jaren komt de dreiging van antisemitisch geweld vooral uit islamitische hoek. Jonathan somt de voorbeelden op: de aanval op een Joodse school in Toulouse in 2012, waarbij een jihadist vier mensen doodde. De koosjere supermarkt in Parijs waar in 2015 vier mensen werden vermoord uit naam van Islamitische Staat. Sarah Halimi, de Joodse vrouw die in 2017 uit haar raam werd gegooid door een man die Allahoe akbar riep.
Jonathan kwam als kind bij haar over de vloer, en ook de man die zijn zoon en twee kleinkinderen verloor in Toulouse kent hij persoonlijk. ‘Altijd weer hoor je de fantasieën over machtige Joden die de touwtjes in handen hebben. In werkelijkheid zijn we een kleine kwetsbare gemeenschap waarin iedereen elkaar kent.’
Die kleine gemeenschap is meer dan ooit op elkaar aangewezen, zegt een gepensioneerde advocaat in synagoge Buffault, hartje Parijs, die eveneens anoniem wil blijven. Met een tiental andere mannen drinkt hij koffie in een zijkamer van het gebedshuis, de ogen gericht op camerabeelden van buiten het gebouw. Gespannen houdt hij het nieuws in de gaten. ‘Mijn dochters wonen in Tel Aviv. Omdat ze kleine kinderen hebben, worden ze niet voor het leger opgeroepen. Maar hun echtgenoten zijn nu allemaal in Gaza.’
Hoewel de oud-advocaat niet gelovig is, zoekt hij naar eigen zeggen vrijwel dagelijks gezelschap in de synagoge. ‘Mijn Arabische vrienden willen me niet meer zien. De islamitische eigenaar van mijn stamkroeg die me normaal omhelst bij binnenkomst, weigert nu te groeten. Maar ook met andere vrienden die niet Joods zijn is de sfeer gespannen. ‘Wat zijn jullie aan het doen met die bombardementen’, krijg ik voortdurend te horen. Als Joden krijgen we de schuld van alles wat in Israël gebeurt.’
Het probleem is, verzucht hij: ‘Hoe minder we als Joodse gemeenschap met anderen praten, hoe groter de angst en de haat worden.’
De 250 blauwe davidsterren waarmee gebouwen in Parijs en voorsteden de afgelopen anderhalve week werden beklad, zijn mogelijk onderdeel van een poging uit Rusland om onrust te zaaien in Frankrijk. Dat is althans het scenario dat nu wordt onderzocht door de Franse onderzoeksrechter.
De afgelopen dagen werden meerdere verdachten van Moldavische afkomst aangehouden. Een koppel werd op heterdaad betrapt bij het schilderen van de davidsterren. Het stel zou tegen betaling hebben gewerkt voor de Moldavische zakenman Anatolii Prizenko, die een prominente positie bekleedt in pro-Russische kringen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden