De timing kan niet beter. In de week dat het boek Toekomstbedrijven de winkel in gaat, heeft de Amerikaanse verhuurder van kantoorplekken WeWork uitstel van betaling moeten aanvragen. Het voormalige miljardenbedrijf van de flamboyante Adam Neumann wordt in het boek omschreven als een ‘financiële plofkip’.
‘Zo noemen we een bedrijf dat kunstmatig is opgepompt en van investeringsronde naar investeringsronde gaat zonder een kloppend verdienmodel te hebben’, zegt Nina de Korte. ‘Nu is de ballon leeggelopen. WeWork is een voorbeeld van een overgewaardeerd bedrijf met een gevierde rockstar-founder, dat in de kern financieel ongezond was.’
De Korte (33) schreef Toekomstbedrijven samen met Gijsbert Koren (38), haar collega bij We Are Stewards dat bedrijven helpt om ‘steward-owned’ te worden. Bij zulke bedrijven hebben niet de aandeelhouders het voor het zeggen maar stewards, een soort rentmeesters die waken over het bedrijf, ook voor de komende generaties.
Over de auteur
Wilco Dekker is economieverslaggever voor de Volkskrant. Hij schrijft onder meer over grote bedrijven, ongelijkheid en lobby.
De dagelijkse leiding doet de directie. Maar besluiten die de missie raken, zoals het wijzigen van de statuten of het uitgeven van nieuwe aandelen, moeten langs de stewards die stemrecht hebben. Op die manier is er geen aandeelhouder of eigenaar met financiële belangen die de koers van het bedrijf kan wijzigen.
‘Je bent niet de eigenaar voor je eigen gewin, maar je bent een soort beheerder’, legt Koren uit. ‘Je gebruikt je stemrecht om een goede eigenaar te zijn, die niet alleen maar aan het geld en de aandeelhouders denkt. Dat leidt tot gezondere ondernemingen.’
Het bekendste voorbeeld van zo’n bedrijf aangestuurd door stewards is Patagonia. Oprichter Yvon Chouinard verkocht zijn succesvolle outdoormerk ruim een jaar geleden niet aan investeerders en bracht het ook niet naar de beurs. In plaats daarvan droeg hij het eigendom over aan een stichting die moet vechten tegen klimaatverandering. Die heeft daardoor jaarlijks 100 miljoen dollar te besteden, voortkomend uit de winst die het bedrijf niet nodig heeft om te blijven draaien. ‘De aarde is onze enige aandeelhouder’, aldus Chouinard destijds.
‘Geweldig. Een diepgaande hack van het kapitalisme, noem ik het vaak’, zegt Nina de Korte, die docent sociaal ondernemerschap is aan de Haagse Hogeschool. ‘Patagonia heeft de bekendheid van het steward-ownership enorm geholpen. Ik moest op feestjes altijd moeizaam uitleggen dat ik iets deed met bedrijfseigendom, maar nu hoef ik maar naar Patagonia te verwijzen. Bij mensen van mijn generatie is dat een bekend bedrijf.’
‘Patagonia is als een vlammetje over de wereld gegaan. Het is ook een hoopvol verhaal, in een tijd dat je hoort over woekerwinsten bij bedrijven als Shell en Ahold Delhaize. En bij Booking, dat in de coronatijd staatssteun vroeg terwijl ze eerder miljarden uitkeerden aan aandeelhouders, en de topman nog een miljoenenbonus gaf.’
Genoemde beursgenoteerde bedrijven willen hun maatschappelijke rol wel oppakken, zegt De Korte, maar ze zijn in de kern ‘aandeelhouder-gedreven’. ‘Bij steward-owned bedrijven hebben aandeelhouders een dienende rol. Ze kunnen niet besluiten het bedrijf te verkopen aan de hoogste bieder, want de zeggenschap ligt bij de stewards. Dat is het geniale aan dit model. Je haalt de angel uit het kapitalisme, door de kortetermijnprikkels weg te nemen. Dat betekent niet dat bedrijven opeens heel duurzaam zijn, of dat ze alleen maar goede dingen doen. Maar het betekent wel dat het makkelijker wordt besluiten te nemen die goed zijn voor de komende generaties.’
Het model werkt ook goed voor bedrijven die echt duurzaam willen worden, zegt Koren. ‘Je hoort tegenwoordig allerlei bedrijven over purpose, omdat hun jonge werknemers dat willen en hun klanten erom vragen. Maar als je beter kijkt, stelt het vaak weinig voor. Dat komt doordat veel bedrijven voor hun aandeelhouders naar de financiële prestaties moeten kijken. Ondernemingen die geleid worden door stewards hebben daar minder last van. Die kunnen makkelijker een sociaal en duurzaam beleid voeren, gericht op de lange termijn. Het gaat bij zulke bedrijven niet om de aandeelhouders, het gaat erom waarom het bedrijf op de wereld is.’
In 2020 werden drie Nederlandse bedrijven steward-owned, in 2021 zes en in 2022 negen. ‘En dit jaar zijn het er tot nu toe al vijftien. In totaal gaat het in Nederland nu om meer dan honderd bedrijven’, zegt Koren. ‘We krijgen na Patagonia ook meer vragen van grotere bedrijven, naast start-ups.’
Diverse grote bedrijven zijn al steward-owned, zoals de Deense bierbrouwer Carlsberg, het Duitse industrieconcern Bosch en in Nederland bouwbedrijf TBI en De Efteling. In de VS heeft onder anderen miljardair Michael Bloomberg aangekondigd het voorbeeld van Patagonia te willen volgen met zijn mediabedrijf.
De auteurs zijn ervan overtuigd dat steward-ownership de toekomst heeft. Er zit een ‘zilveren tsunami’ aan te komen van babyboomers die hun familiebedrijf de komende jaren over gaan dragen. Het zou alleen al in Nederland gaan om honderdduizend bedrijven. ‘We krijgen steeds vaker vragen van familiebedrijven’, zegt Nina de Korte. ‘Dan gaat het om ondernemers die de toekomst veilig willen stellen van het bedrijf dat ze opgebouwd hebben. Zodat het niet na hun vertrek direct verkocht wordt aan de hoogste bieder.’
Ook bij jongeren is er belangstelling. ‘De jonge generatie wil niet meer werken voor de derde Ferrari van de aandeelhouder, heeft oud-Carslberg-topman Cees ’t Hart onlangs gezegd’, zegt Gijsbert Koren. Het model kan ook goed werken voor start-ups, als ze met geldschieters zitten die zo snel mogelijk rendement willen maken met een zogeheten exit, om hun belang te verzilveren. Exist, not exit, zeggen wij. Bouw een goed bedrijf dat iets bijdraagt aan de samenleving, in plaats van gehoor te geven aan beleggers die snel geld willen zien. Ons boek gaat over ondernemers die dat doen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden