Een symbolischer moment had de Europese Commissie niet kunnen kiezen voor haar advies aan regeringsleiders om de onderhandelingen met Oekraïne te starten over EU-lidmaatschap. Deze maand is het tien jaar geleden dat Oekraïners een revolutie tegen een pro-Russische regering begonnen met EU-toetreding als eindbestemming. ‘Toen leek het onmogelijk’, aldus Mustafa Nayyem, de activist die in 2013 opriep tot de protesten, woensdag op sociale media. ‘Maar vandaag is het niet langer een droom.’
De omhooggestoken duim van de Commissie wordt in Oekraïne gevierd als een mijlpaal. Geen volk betaalt zo’n hoge prijs voor zijn toetredingswens als de Oekraïners. ‘We hebben hier veel voor opgeofferd’, zei Nayyem, tegenwoordig verantwoordelijk voor de wederopbouw van Oekraïne. Nog tien jaar en Oekraïne is lid van de EU en de Navo, voorspelde Daria Kalenjoek, een Oekraïense activist die tegen corruptie strijdt. ‘Weg van Moskou, een stap dichter bij Europa’, jubelde Oleksandra Matvitsjoek, die met haar organisatie de Nobelprijs won voor het vastleggen van Russische oorlogsmisdrijven.
Over de auteur
Tom Vennink schrijft voor de Volkskrant over Rusland, Oekraïne, Belarus, de Kaukasus en Centraal-Azië. Hij reist geregeld naar de oorlog in Oekraïne. Eerder was hij correspondent in Moskou.
Maar Oekraïne is nog lang geen EU-lid, ondanks het positieve advies van de Commissie. Alleen al om aan de onderhandelingen met Brussel te beginnen, moet Oekraïne nog aan vier voorwaarden voldoen. En de onderhandelingen zelf, die volgens diplomaten minstens vijf jaar duren, vereisen vergaande hervormingen. Kan Oekraïne dat bolwerken terwijl het een oorlog voert om zijn voortbestaan, vragen zowel Europeanen als Oekraïners zich af.
De Commissie verwacht van wel. In een rapport van 150 pagina’s stelt de Commissie dat de Oekraïense regering en het Oekraïense parlement ‘vastberadenheid’ hebben getoond om de noodzakelijke hervormingen voor EU-toetreding door te voeren, ondanks de oorlog. Het rapport laat zien dat Oekraïne dit jaar en vorig jaar vooruitgang heeft geboekt op het gebied van democratie en rechtsstaat.
Vier van zeven cruciale hervormingen zijn voltooid, stelt de Commissie. Zo voerde Oekraïne wetgeving in die ervoor moet zorgen dat rechters van het Hooggerechtshof worden aangesteld op basis van hun vaardigheden en integriteit, in plaats van hun connecties. Het toezicht op rechters werd verscherpt, een anti-corruptierechtbank voerde het aantal zaken op, er kwamen nieuwe wetten tegen witwassen.
Ook zit er voor het eerst een oligarch achter de tralies, een langgekoesterde wens van de EU. Ihor Kolomojsky, een miljardair die aan de basis stond van Volodymyr Zelensky’s presidentsverkiezing, zit sinds september vast op verdenking van fraude en witwassen.
Maar een reeks schandalen heeft de schijnwerpers weer op de corruptie in het land gezet. De president van het Hooggerechtshof werd in mei gearresteerd op verdenking van het aannemen van steekpenningen ter waarde van 2,8 miljoen euro. In september ontsloeg Zelensky zijn minister van Defensie na gesjoemel binnen het leger met de inkoop van winterjassen en voedsel voor militairen. Zo kocht het leger eieren voor een prijs die maar liefst 2,5 keer hoger lag dan die in de supermarkt.
Wil Oekraïne begin volgend jaar aan tafel over toetreding, dan moet het van Brussel corruptie harder aanpakken. Katarina Mathernova, de EU-ambassadeur in Oekraïne, somde in een interview met de Oekraïense nieuwssite Kyiv Independent vier eisen op: meer werknemers voor het Oekraïense anti-corruptiebureau NABOe, meer transparantie over de bezittingen van topambtenaren, meer maatregelen tegen lobbyactiviteiten van oligarchen en betere bescherming van minderheden.
‘Maar wat zegt u tegen mensen die stellen dat het niet eerlijk is om te eisen dat Oekraïne nu corruptie bestrijdt, terwijl het een oorlog voert’, vraagt de journalist van de Kyiv Independent. ‘Die twee zaken gaan hand in hand’, aldus Mathernova. En als de journalist vraagt hoelang Oekraïne dan nog moet wachten op lidmaatschap, is het antwoord van de EU-ambassadeur: ‘Met jullie vastberadenheid kan het snel gaan, maar het is moeilijk om een datum vast te leggen.’
De eisen uit Brussel zetten de regering van Zelensky voor moeilijke keuzes. Met een jacht op corrupte ambtenaren, bestuurders en oligarchen riskeren de autoriteiten in Kyiv de loyaliteit van machtige mensen ten tijde van oorlog. Ook vergen de hervormingen enorme mankracht, terwijl het land onophoudelijk onder vuur ligt van het Russische leger.
De wil is er wel in Oekraïne. Negen van de tien Oekraïners is voor EU-toetreding, blijkt uit recente opiniepeilingen. Maar Oekraïners beseffen ook dat er voor ‘een EU van Lissabon tot Loehansk’, waar de Duitse buitenlandminister Annalena Baerbock onlangs hardop over droomde, meer militaire steun nodig is uit het Westen. En juist daarover maken steeds meer Oekraïners zich zorgen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden