Ga met Frans Bauer naar een kermis en voor je het weet komt hij een familielid tegen en ben je verzekerd van een zak oliebollen. Maar dat de zanger maandag op de Tielse kermis rondliep, was niet voor de lekkernijen. Hij was voor het nieuwe programma Leven zonder letters (Avrotros) op bezoek bij José, die als klein kind zo veel in de schiettent werkte dat het leren lezen en schrijven erbij inschoot. Ze werd een meester in het verdoezelen ervan, zelfs haar latere echtgenoot wist het niet.
‘Doet dat nou niet pijn?’, vraagt Bauer. ‘Ja’, zegt José.
Niet goed kunnen lezen en schrijven heeft grote gevolgen voor het leven van mensen. Hoe vind je de weg als je de straatnaamborden niet kunt lezen? Hoe moet je solliciteren als je niet kunt schrijven? Zoals een van de deelnemers zegt: ‘24 uur per dag ben je ermee bezig. Als je ligt te slapen, ben je al aan het denken: wat moet ik morgen doen om alles te ontwijken?’
Frans Bauer blijkt de ideale presentator voor een dergelijk programma. Hij kent het onderwerp van dichtbij – zijn ouders hadden moeite met lezen en schrijven – en zijn betrokkenheid en oprechte interesse zijn ontwapenend.
Bovendien voelt hij zich nergens te goed voor, ook niet als hij in een modderpoel moet springen om met kandidaat André diens favoriete jeugdboek tot leven te brengen. André droomt ervan het boek waaruit zijn schooljuf voorlas, ooit zelf met gemak te kunnen lezen. Bauer stelt voor te oefenen en te presenteren op zijn oude school. Ook Josés droom, een eigen liedje schrijven en opnemen, helpt Bauer verwezenlijken.
Niet alleen Frans Bauer springt in de bres voor mensen zoals André en José. In Duidelijke taal (Human) gaat ook de Rotterdamse Loes Luca op pad met stadsgenoten die slecht kunnen lezen en schrijven. Maar Luca heeft het moeilijker: zo ongedwongen en schijnbaar moeiteloos als Bauer met de deelnemers omgaat, zonder op zijn knieën te gaan zitten, lukt dat haar woensdag in de eerste aflevering niet direct.
Luca vindt minder makkelijk aansluiting bij de mensen die ze spreekt. Zoals bij de gevluchte vrouwen die nauwelijks Nederlands spreken. Ze communiceren vooral met handen en voeten, terwijl Luca haar talige humor inzet. ‘Die grap viel helemaal dood, in een héle diepe put’, concludeert ze dan veelzeggend.
Twee programma’s is misschien wat veel, maar dat de NPO aandacht besteedt aan het onderwerp is niet zo vreemd. In Nederland hebben 2,5 miljoen mensen moeite met lezen en schrijven. Dat aantal neemt toe, mede doordat een groeiende groep jongeren laaggeletterd van school komt.
Voor een miljoen van de laaggeletterden is het gebruiken van een stempas zo moeilijk dat de kans groot is dat ze niet gaan stemmen. Leuk, al die verkiezingsdebatten op tv, maar wat heb je eraan als het woord ‘debat’ al moeilijk is?
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden