Zijn naam was Mohamed Abu Hasira. Hij was werkzaam als journalist bij het Palestijnse nieuwsagentschap Wafa. Afgelopen dinsdag werd zijn levenloze lichaam gevonden onder de brokstukken van zijn door Israël plat gebombardeerde woning in Gaza-Stad. Naast Hasira, zo meldt zijn werkgever Wafa in een persbericht, kwamen ook 42 van zijn familieleden om bij het bombardement, onder wie zijn zoons en broers.
Daarmee is Abu Hasira de 39ste journalist (34 Palestijnse, vier Israëlische, één Libanese) die sinds de start van de oorlog op 7 oktober tussen Israël en Hamas omkwam door Israëlisch militair geweld. Ongekende aantallen, aldus de internationale belangenorganisatie Committee to Protect Journalists (CPJ). Volgens het CPJ is de afgelopen maand ‘de dodelijkste’ geweest voor journalisten in de laatste dertig jaar. Ter vergelijking: over heel 2022 werden wereldwijd 67 journalisten gedood.
Over de auteur
Hassan Bahara is sinds 2021 media- en cultuurredacteur voor de Volkskrant. Daarvoor schreef hij over (online)radicalisering.
‘Ik probeer dagelijks contact te hebben met journalisten in Gaza, maar dat gaat moeilijk’, zegt Shuruq As’ad, radiojournalist en perswoordvoerder van de Palestijnse journalistenvakbond PSJ, in een videogesprek. ‘Ze hebben een gebrek aan alles: voedsel, elektriciteit, internet. En ze worden samen met hun families opgejaagd door de Israëlische bombardementen. Palestijnse journalisten hebben het recht om beschermd te worden zodat ze hun werk kunnen doen.’
Voor As’ads vakbond en andere media-organisaties is er geen twijfel mogelijk: journalisten in Gaza en in ander Palestijns gebied worden doelgericht aangevallen door het Israëlisch leger om vrije nieuwsgaring onmogelijk te maken. Reden voor mensenrechtenorganisatie Verslaggevers Zonder Grenzen (RSF) om eind oktober bij het Internationaal Strafhof een klacht in te dienen tegen Israël vanwege het begaan van oorlogsmisdaden – de derde keer inmiddels sinds 2018 dat RSF een dergelijke klacht heeft ingediend bij het Internationaal Strafhof.
Het Israëlische leger ziet dat anders. Eind oktober liet het aan nieuwsagentschappen Reuters en Agence France Presse (AFP) weten dat het de veiligheid van hun journalisten in Gaza ‘niet kan garanderen’. Volgens het Israëlische leger zou Hamas moedwillig militaire operaties uitvoeren ‘in de nabijheid van journalisten en burgers’.
Omdat Gaza hermetisch is afgesloten van de buitenwereld, kan er nog nauwelijks onafhankelijk onderzoek verricht worden naar hoe de journalisten zijn omgekomen. Over de dood van één journalist, omgekomen op 13 oktober in Zuid-Libanon, zijn al wel voorzichtige conclusies te trekken.
Issam Abdallah, beeldjournalist voor persbureau Reuters, deed op die dag verslag van de schermutselingen tussen het Israëlische leger en de Libanees-islamistische strijdgroep Hezbollah. Op een zeker moment werden Abdallah en collega’s tweemaal getroffen door bommen. Abdallah kwam daarbij om het leven, een journalist van Agence France Presse raakte zwaargewond.
Verslaggevers Zonder Grenzen (RSF) voerde een video- en ballistische analyse van het incident uit en concludeerde dat er sprake was van een ‘gerichte beschieting’, omdat twee bommen kort na elkaar op dezelfde plek neerkwamen, uit Israëlische richting. Ook kunnen de journalisten volgens RSF niet voor Hezbollah-strijders zijn aangezien. Abdallah en zijn collega’s droegen helmen en kogelvrije vesten met het opschrift ‘Press’. Het Israëlisch leger heeft geen verantwoordelijkheid genomen voor de dood van Abdallah, maar zegt het incident wel te zullen onderzoeken.
‘Dit is niet nieuw voor ons Palestijnse journalisten’, zegt Shuruq As’ad over het Israelisch oorlogsgeweld tegen Palestijnse journalisten. ‘Ik doe dit werk al dertig jaar en nog nooit hebben we enige bescherming genoten. Nog nooit is er een Israëlische soldaat aangeklaagd voor het doden van een Palestijnse journalist.’
Afgelopen mei berekende het Committee to Protect Journalists (CPJ) dat in de afgelopen 22 jaar minstens twintig journalisten zijn gedood door het Israëlisch leger, het merendeel in Gaza. Israelische autoriteiten doen zelden onderzoek naar deze doden, concludeert het CPJ, behalve in het geval van niet-Palestijnse journalisten of journalisten werkzaam bij grote media-organisaties. Een dader leveren deze onderzoeken echter bijna nooit.
De enige gedode journalist waarvoor het Israelisch leger deels de verantwoordelijkheid nam, is de Palestijns-Amerikaanse Al Jazeera-correspondent Shireen Abu Akleh. In mei vorig jaar versloeg Abu Akleh de nasleep van een Israëlische inval in een Palestijns vluchtelingenkamp. Plotseling klonk een geweersalvo. Kort daarna een tweede. Een kogel trof Abu Akleh, die een kogelwerend vest droeg met het woord Press, dodelijk in het hoofd.
In eerste instantie verklaarde het Israëlische leger dat het onmogelijk is ‘om vast te stellen of Abu Akleh gedood is door een Palestijnse schutter die in het wilde weg schoot of per ongeluk door een Israëlische soldaat’. Media als The New York Times en Bellingcat komen na uitvoerig onderzoek tot een andere conclusie: alles wijst erop dat de trekker door een Israëlische soldaat is overgehaald. Inmiddels is het Israëlische leger een klein beetje opgeschoven: het acht het nu ‘zeer mogelijk’ dat Abu Akleh ‘per ongeluk’ door een Israëlische soldaat is gedood, maar sluit ook niet uit dat de kogel van Palestijnse zijde kwam.
Afgelopen oktober, toen de Israelische bombardementen op Gaza in volle gang waren, concludeerde ook een onderzoekscommissie van de Verenigde Naties dat het Israëlische leger Abu Aklehs ‘recht op leven’ heeft geschonden. Ook wees de commissie een Israelische legereenheid aan die mogelijk verantwoordelijk is voor Abu Aklehs dood. Een onderzoek door het Israelisch leger naar een dader is echter nog niet van de grond gekomen.
‘Een collega en ik zijn ook een keer beschoten door het Israëlische leger’, zegt Shuruq As’ad. ‘We wisten de zaak voor de Israëlische rechter te krijgen. Weet je wat de straf was? Het salaris van de betreffende soldaat werd een dag ingehouden.’
As’ad is net terug van een demonstratie in Ramallah, een stad op de Westelijke Jordaanoever, en nog lichtelijk buiten adem. Samen met collega-journalisten hield ze in Ramallah een demonstratie tegen het dodelijke Israëlische oorlogsgeweld dat al zoveel Palestijnse journalisten het leven heeft gekost. De demonstranten liepen richting een VN-gebouw in de stad en droegen vijftig grafkisten met zich mee.
‘In de grafkisten zaten kogelvrije vesten met het woord ‘Press’ en een foto van onze omgekomen collega’s’, aldus As’ad. ‘Wij houden het getal vijftig aan omdat naast de 39 journalisten ook ondersteunend personeel zoals geluidsmensen zijn gedood. Zij zijn ook onderdeel van onze beroepsgroep.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden