Het goede nieuws is dat Nederland de komende decennia nog geen dramatische knopen hoeft door te hakken over bijvoorbeeld het opgeven van polders of het bouwen van een totaal nieuwe kustverdediging. Tot 3 meter zeespiegelstijging moet het land nog prima aankunnen, stelt de waaier van organisaties en ingenieursbureaus die in opdracht van het ministerie voor Infrastructuur en Waterstaat en de deltacommissaris de gevolgen van de stijgende zeespiegel bestudeert.
Daar staat wel tegenover dat Nederland bij het maken van plannen steeds meer rekening moet houden met de wat verdere toekomst. Ongeveer 650 miljard euro aan investeringen is er de komende dertig jaar nodig in gebieden die op de een of andere manier te maken kunnen krijgen met klimaatverandering, becijferen de experts. En het is de vraag of dat allemaal wel zo verstandig is.
Over de auteur
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, met als specialismen microleven, klimaat, archeologie en gentech. Voor zijn coronaverslaggeving werd hij uitgeroepen tot journalist van het jaar.
Zo kan er beter niet permanent gebouwd worden vlak bij dijken, die in de niet al te verre toekomst misschien meters breder moeten worden. Woonwijken of belangrijke infrastructuur aanleggen in lage polders of buiten de dijken is ook riskant, omdat de toekomst daarvan niet helemaal zeker is. ‘Waar eenmaal een woonwijk ligt, blijven in de praktijk vaak eeuwenlang woningen staan’, stelt het rapport.
In de ruimtelijke schuifpuzzel die het land toch al is, zal dat de komende jaren ongetwijfeld ‘tot discussie en spanning leiden’, voorzien de experts. Nederland zit immers ook al met de stikstof- en natuurdoelstellingen, de energietransitie, de wooncrisis en de hervorming van de landbouw. Maar: ‘Het vrijhouden van voldoende ruimte voor toekomstige maatregelen’ is toch echt ‘van groot belang voor de toekomstige waterveiligheid’, beklemtoont het rapport.
Nog zoiets: er moet op zee genoeg zandvoorraad overblijven om alle kustverzwaringen en dijkverhogingen mogelijk te maken. Het kan geen kwaad om dat nu al te reserveren, stelt het rapport. Of andere plannenmakers er maar even vanaf willen blijven.
Op korte termijn is zoetwatertekort de eerste grote klimaatplaag die zich aandient, verwachten de experts – over hittegolven of andere weersextremen gaat het rapport niet. Vooral ’s zomers wordt de situatie penibel. Er zal vaker droogte zijn, de rivieren zullen minder water aanvoeren, en daardoor wordt het steeds lastiger de gestaag stijgende zee terug te duwen en intussen de drinkwatervoorziening op peil te houden.
Dat wordt beknibbelen, denken de experts. Denk aan meer zomerse oproepen om zuinig te doen met water. Maar ook zal er langs de kust een strook van naar schatting 10 tot 20 kilometer breed ontstaan, waar de verzilting van lage polders en sloten niet meer is tegen te gaan. Ook in de polders van Zeeland en de Waddeneilanden, waar geen directe zoetwateraanvoer is, wordt dat probleem acuut. Goed nadenken dus wat voor landbouw je er bedrijft, en of je er nog wel woonwijken of industrie wilt bouwen, raadt het rapport aan.
‘Bij doorgaande verzilting moeten we op termijn kiezen hoe we het zoete water over Nederland verdelen’, constateert het rapport. ‘Zo zijn bepaalde vormen van landgebruik in de toekomst niet op dezelfde manier voort te zetten als de zoetwaterbeschikbaarheid afneemt.’
Voorlopig is er weinig reden voor paniek. Nederland ligt vooralsnog op koers voor slechts ongeveer 60 centimeter zeespiegelstijging in het jaar 2100. Niettemin is het niet helemaal uitgesloten dat de zeespiegel de komende eeuwen meer dan 3 meter stijgt, constateert het rapport, leunend op de klimaatscenario’s van het KNMI. Vooral Antarctica is de onzekere factor. Als de ijsmassa’s daar veel sneller smelten dan verwacht, kan dat al over honderd jaar meer dan 3 meter zeeniveau erbij geven.
In zo’n geval zal Nederland zich toch echt op het achterhoofd moeten krabben en een dramatische keuze moeten maken hoe we precies verder willen, stelt het rapport. Voortbordurend op eerdere rapporten zijn er ruwweg vier mogelijkheden. In het eerste geval sluiten we de riviermonden af en verhogen we de dijken: een dure, ingewikkelde oplossing waarvoor in de waterbouwwereld vooralsnog weinig enthousiasme is. Ook optie twee – doorgaan zoals nu, met vrij uitlopende rivieren en steeds weer nieuwe aanpassingen – wordt steeds lastiger.
Een heel andere oplossing is het scenario ‘meebewegen’: geleidelijk laten we de zee meer toe, en leren we leven met verzilting, hoge waterstanden en wateroverlast, terwijl we meer gaan wonen op grote terpen, drijvende steden en andere vernuftige vernieuwingen. Optie nummer vier is de vlucht naar voren: het uitbouwen van de Nederlandse kustlijn richting zee, als buffer tegen zeespiegelstijging en als extra uitloopgebied van de rivieren. Dat kan bijvoorbeeld resulteren in een groot meer tussen een zeedijk en de huidige Nederlandse kust, is een van de ideeën.
‘Er is nog geen noodzaak om met dit soort grote plannen te komen. Maar we kunnen ook niet achterover leunen’, zei staflid Jos van Alphen van de deltacommissaris, bij een toelichting van de plannen. ‘We moeten nu vooral voorkomen dat we de boel zo volbouwen dat toekomstige generaties deze keuzes niet meer kunnen maken.’
Hoe het verdergaat, zal komende decennia geleidelijk duidelijk worden, als wetenschappers meer zicht krijgen op de smelt van Antarctica en duidelijker wordt hoe de uitstoot van broeikasgassen verloopt. Begin volgend jaar is de volgende stap: dan moet duidelijk worden wat de vier verschillende grootse toekomstvisies ongeveer kosten.
VERSTERKING
Er moeten meer dijken, waterkeringen en dammen worden versterkt dan gedacht. In 2014 werd geschat dat tot en met 2050 ongeveer 1.500 kilometer versterkt moest worden, nu blijkt het te gaan om ongeveer 2.000 kilometer. De operatie kan vele miljarden extra kosten, laat het ministerie van Infrastructuur weten. Op basis van de vorige schatting werd 12,6 miljard euro beschikbaar gesteld, maar mogelijk is 15,7 tot 32,9 miljard euro nodig.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden