De toetreding van Oekraïne en andere landen tot de Europese Unie is in een stroomversnelling gekomen, zo valt te herleiden uit het meest ambitieuze uitbreidingsrapport in tien jaar. Commissievoorzitter Ursula van der Leyen: ‘Uitbreiding is essentieel voor de Europese Unie.’
De bewering van eurosceptici dat het EU-dna bestaat uit de verstrengelde ketens van traagheid en besluiteloosheid, werd woensdag gelogenstraft. Minder dan twee jaar na de aanvraag van het EU-lidmaatschap, zette de Europese Commissie het licht op groen om de onderhandelingen met Oekraïne (een land in oorlog) en Moldavië te beginnen. Georgië staat eveneens op de EU-drempel en zelfs voor het politieke mijnenveld Bosnië-Herzegovina staat volgens Commissievoorzitter Ursula von der Leyen ‘de deur wijdopen’.
‘Uitbreiding is essentieel voor de Europese Unie’, zei Von der Leyen bij de presentatie van het meest ambitieuze uitbreidingsrapport in tien jaar. De aanval van Rusland op Oekraïne heeft het debat over de groei van de EU opgeschud. ‘Met de voltooiing van onze unie beantwoorden we de roep van de geschiedenis.’
Volgens Von der Leyen is de komst van mogelijk tien nieuwe lidstaten net zo wenselijk als onvermijdelijk. ‘Het doel van Rusland is om Oekraïne van de kaart te vegen. Als het daarin slaagt, kunt u zich voorstellen wat dat voor onze veiligheid betekent.’
Achter de ronkende taal van de Commissievoorzitter ligt een stapel landenrapporten van bijna 1.500 pagina’s. Nauwgezet is in kaart gebracht wat de kandidaat-landen (Oekraïne, Moldavië, Albanië, Montenegro, Bosnië-Herzegovina, Turkije, Noord-Macedonië, Servië) en potentiële kandidaten (Georgië, Kosovo) afgelopen jaar hebben gedaan om het lidmaatschap dichterbij te brengen. De taak voor de Commissie was een geloofwaardig rapport opstellen, op basis waarvan de regeringsleiders volgende maand besluiten nemen. Het was een oefening in evenwichtskunst tussen hoop geven en huiswerk opleggen.
Oekraïne en Moldavië kregen vooral de hoop. Het Europese pad van deze landen lijkt op een racebaan. Begin 2022 – direct na de inval van Oekraïne door Rusland – vroegen beide landen het EU-lidmaatschap aan. Vier maanden later kregen ze de kandidaat-status en als het aan de Commissie ligt beginnen de toetredingsonderhandelingen in maart volgend jaar, twee jaar dus na de aanvraag. Vergelijk dat met Albanië, waar tussen de aanvraag en de eerste gesprekken dertien jaar verstreken, of met Noord-Macedonië waar deze wachttijd zelfs achttien jaar duurde.
Von der Leyen prees de ‘indrukwekkende wijze’ waarop Oekraïne en Moldavië afgelopen jaar hervormd hebben om aan de EU-eisen te voldoen en de onderhandelingen te openen. Kyiv heeft aan ruim 90 procent van de voorwaarden voldaan, Chisinau zit ook goed op schema. De Commissie adviseert de regeringsleiders dan ook niet te dralen. Voor de onderhandelingen echt van start gaan, moeten beide landen wel nog wat laatste, openstaande hervormingen doorvoeren. Een handreiking naar landen als Nederland, Duitsland en Frankrijk die absoluut de indruk willen vermijden dat er bochten worden afgesneden bij de toetredingsonderhandelingen.
Hoopvolle taal was er ook voor Georgië, dat volgens de Commissie vrijwel rijp is voor de kandidaat-status. Het huiswerk is er vooral voor Bosnië. Achter de ‘wijdopen deur’ die Von der Leyen Sarajevo voorspiegelde, schuilt namelijk een harde voorwaarde: de onderhandelingen kunnen pas beginnen ‘zodra de noodzakelijke mate van naleving van de lidmaatschapscriteria is bereikt’. En dat is nog lang niet het geval. Een groot probleem is de hang naar Moskou van de Bosnische regering en de weigering om de Europese sancties tegen Rusland over te nemen.
Hoe afgewogen de Commissie ook probeerde te zijn met haar adviezen, de discussie tussen de regeringsleiders in december wordt naar verwachting langdurig en verhit. De Hongaarse premier Viktor Orbán ziet zijn kans schoon om Kyiv te dwarsbomen, een besluit over het openen van de onderhandelingen vergt immers unanimiteit. Orbán vindt sowieso dat Oekraïne beter kan toegeven aan Rusland en gebiedsverlies moet accepteren. Maar bovenal wil hij dat Brussel de subsidiekraan naar Hongarije weer openzet en zijn veto bij uitbreiding is een effectief drukmiddel.
Op hun beurt zullen Oostenrijk, Slovenië en Kroatië proberen de eisen voor Bosnië te verzachten. Dat bleek afgelopen weken al bij vooroverleg en raadplegingen, net zoals daar duidelijk werd dat veel andere EU-landen niets voor zo’n versoepeling voelen.
De onderhandelingen met Oekraïne, Moldavië (en op termijn de andere kandidaat-landen) zullen sowieso jaren duren. Het hangt af van de bereidheid om te hervormen, diplomaten rekenen echter op zeker vijf tot tien jaar. Dat geeft de leiders de tijd om te besluiten over wat er in de EU moet veranderen als die groeit van 27 naar 35 of meer lidstaten. De financiële en organisatorische gevolgen daarvan zijn groot. EU-president Charles Michel dineert komende maanden met clubjes leiders om hun ideeën, wensen en grenzen te horen voor een grotere EU.
Source: Volkskrant