Ondanks de Gaza-oorlog en de woede in de Arabische wereld gaan concerten en entertainment in Saoedi-Arabië ‘gewoon’ door. De Palestijnse zaak wordt weggemoffeld, want de Saoediërs zinnen op iets belangrijkers: een veiligheidspact met Israël en de VS.
Kanye West, Cristiano Ronaldo, Mike Tyson en Shakira – aan wereldsterren geen gebrek deze herfst bij de opening van het culturele seizoen in Saoedi-Arabië. Ondanks de voortgaande, bloedige Gaza-oorlog, die aan ruim tienduizend Palestijnen het leven heeft gekost, gaan alle festiviteiten in de Saoedische hoofdstad Riyad ‘gewoon’ door. Dat is opmerkelijk, en leidt op sociale media tot veel woede en onbegrip. In naburige landen als Tunesië, Egypte en Qatar werden (film)festivals uit solidariteit met de Palestijnen juist geschrapt.
De reden voor deze koers is in de eerste plaats economisch: onder kroonprins (en premier) Mohammed Bin Salman moet alles momenteel wijken voor een enorme binnenlandse omwenteling. Het op olie gebaseerde verdienmodel moet in Bin Salmans megalomane ‘Visie 2030’ plaatsmaken voor miljoenindustrieën, zoals popmuziek, voetbal, Formule 1, videogames en ander volksvermaak. De Palestijnse kwestie is steeds meer naar de achtergrond gedrongen, terwijl de toenadering met Israël steeds meer contouren krijgt.
Over de auteur
Jenne Jan Holtland is correspondent Midden-Oosten voor de Volkskrant. Hij woont in Beiroet en is auteur van het boek De koerier van Maputo.
Ongemakkelijk is het wel. In het weekend dat Israëlische tanks Gaza binnenrolden, betrad zangeres Shakira vrolijk het podium in het belangrijkste moslimland van het Midden-Oosten. De beroemde Egyptische acteur Mohammed Salem, die eigenlijk naar Riyad zou vliegen om een luchtig toneelstuk op de planken te brengen, zegde boos af. ‘Het past ons Arabieren niet om te feesten, terwijl onze broeders in Gaza lijden’, verkondigde de naar het buitenland uitgeweken Saoedische conservatieve geestelijke Emad Al-Moubayed in een filmpje dat viral ging op X. ‘Stop met deze farce.’
Maar aan stoppen denkt de Saoedische regering niet, aldus Sami Hamdi, kenner van de Golfstaten en directeur van denktank The International Interest. Volgens Hamdi heeft dat niet alleen met de economie te maken, maar ook met de prowesterse Saoedische positionering op het wereldtoneel. Riyad kruipt zo dicht mogelijk tegen Israëls belangrijkste bondgenoot aan, de Verenigde Staten.
De Saoedische logica gaat als volgt: kroonprins Bin Salman wéét dat de Biden-regering een door Amerika bemiddeld vredesverdrag tussen Saoedi-Arabië en Israël wil binnenslepen. In ruil verlangt Bin Salman een aantal flinke trofeeën, namelijk de mogelijkheid om een kernwapen te ontwikkelen naar Iraans voorbeeld, plus een Amerikaans-Saoedisch defensiepact naar het voorbeeld van de Navo. Mochten steden als Riyad of Jeddah in de toekomst met raketten aangevallen worden, dan zouden de Amerikanen verplicht zijn hen te hulp te schieten.
‘Bij de Saoedische leiding leeft een grote angst voor Iran’, zo zegt Hamdi aan de telefoon. ‘De raket- en droneaanvallen (volgens Saoedi-Arabië door Iran bekokstoofd, red.) in 2019 op olie-installaties van staatsbedrijf Aramco hebben er ingehakt. Destijds deed Amerika niets. Daarom willen de Saoediërs een Navo-achtig pact met Washington. Als ze nu de kant van de Palestijnen kiezen, komt dat pact in gevaar. Dat willen ze niet.’
Tegelijk is de regering in Riyad zich er maar al te goed van bewust dat de huiveringwekkende beelden uit Gaza in alle Saoedische woonkamers op staan. Er is grote solidariteit, maar het is niet de bedoeling dat die openlijk beleden wordt. Via de moskeeën wordt die boodschap aan de man gebracht. ‘Volg uw leiders’, zo verklaarde de imam van de Sulayman Rajhi-moskee van Riyad op zijn onlinekanaal. ‘Zij zijn beter op de hoogte dan u van deze misdaden, de oorzaken, omstandigheden en gevolgen.’
Een geestelijke in de stad Medina riep eveneens op tot volgzaamheid, met als hoofdboodschap: wie ingaat tegen de leiders, gaat in tegen de wil van God. ‘Het feit dat die imams zijn ingeschakeld, laat zien dat Bin Salman denkt dat de publieke opinie op termijn een bedreiging kan worden’, analyseert Hamdi. Logischerwijs kan de huidige Gaza-oorlog Saoedi-Arabië wel helpen de prijs voor een verdrag bij Israël op te hogen, bijvoorbeeld door concrete concessies voor de Palestijnen te eisen.
Saoedische media slaan eveneens een opmerkelijke toon aan. Staatskrant Okaz houdt het Gaza-nieuws bewust klein, en tv-zender Al Arabiya herhaalde begin deze week het Israëlische narratief door te beweren dat een Gazaans ziekenhuis een ‘commandocentrum’ van Hamas zou herbergen. Het gaat om een verschuiving van formaat: decennialang was dergelijke taal ondenkbaar op een Arabische zender. Met Hamas hebben de Saoediërs overigens weinig op. Hun contacten met de Palestijnen verlopen altijd via de Palestijnse Autoriteit op de bezette Westelijke Jordaanoever.
Een vergelijkbare worsteling is te zien bij andere Golfstaten, zoals Bahrein en de Verenigde Arabische Emiraten, beide ondertekenaars van de Abraham-akkoorden (2020), waarin ze diplomatieke relaties aangingen met Israël. Bahrein herriep de eigen ambassadeur uit Israël en stond – tamelijk uniek in het gesloten land – op kleine schaal protesten toe.
De autocratisch bestuurde Emiraten veroordeelden Hamas voor de aanval van 7 oktober, maar gaven activisten daarna groen licht om zich achter de Palestijnen te scharen. ‘Maar daar zitten grenzen aan’, aldus Hamdi. Hij verwijst naar een invloedrijke Emiraatse commentator, Abdulkhaleq Abdulla, die een boze tweet (‘Het volk eist het vertrek van de Israëlische ambassadeur’) kort na publicatie moest verwijderen, vermoedelijk op last van de autoriteiten. Hamdi: ‘De boodschap is: kritiek op Israël mag, maar kom niet aan de Abraham-akkoorden.’
Ook Saoedi-Arabië zal op termijn een vredesverdrag met Israël willen binnenslepen. De Gaza-oorlog maakt zo’n stap voor nu onmogelijk. ‘Een tijdelijk ongemak in Saoedische ogen’, aldus Hamdi, ‘geen reden het te schrappen.’ Bin Salman heeft geen haast. Voor hem en het Amerikaanse Witte Huis is het wachten op een geschikter moment.
Source: Volkskrant