‘Deze moet ik even opnemen’, excuseert rabbijn Yanki Jacobs (35) zich, als zijn telefoon halverwege het interview voor de zoveelste keer gaat. Hij luistert aandachtig, schudt langzaam zijn hoofd en zegt dan kalm: ‘Ik hoor aan je stem dat je je onveilig voelt, dus ik zou de politie bellen en aangifte doen.’ Daarna: ‘Laten we ervan uitgaan dat het niet aan jou gericht is. Misschien is het gewoon toeval. Het is een mooie witte muur waar eerder graffiti op is gespoten. Oh, en plaats het niet op sociale media, oké? Je adres mag niet bekend worden.’
Op de muur van de woning van de jonge Joodse vrouw die hij net aan de lijn had is in rode bloedletters ‘Genocide Gaza’ geschreven, zo laat Jacobs even later op een foto zien. De vrouw is een oud-student, die een vertrouwensband met Jacobs heeft opgebouwd.
Over de auteur
Irene de Zwaan is verslaggever van de Volkskrant en schrijft over jongerencultuur en onderwijs
Jacobs is studentenrabbijn, de enige in Nederland die deze titel draagt. Met zijn team, bestaande uit zo’n tien medewerkers, organiseert hij jaarlijks meerdere sociale bijeenkomsten in hotels en congrescentra die worden gefinancierd vanuit de Joodse gemeenschap. Daarnaast is Jacobs als rabbijn dagelijks beschikbaar voor advies aan de drie- tot vierduizend Joodse studenten die Nederland naar schatting telt.
Dat moet je breed zien, legt hij uit in zijn huiselijk ingerichte kantoor op de Amsterdamse Zuidas, waar aan de lange tafel geregeld etentjes met Joodse studenten plaatsvinden. Daar kunnen ze terecht voor een luisterend oor tijdens de coronatijd of carrièrecoaching, maar hij biedt bijvoorbeeld ook advies aan jonge studentes die ongepland zwanger zijn geraakt. De laatste weken gaat al zijn aandacht uit naar Joodse jongeren die zich onveilig voelen op straat of op de universiteit, vanwege de oorlog tussen Israël en Hamas.
Jacobs ziet met lede ogen aan hoe de sfeer in het wetenschappelijk onderwijs in rap tempo polariseert. Op verschillende universiteiten worden door studenten sit-ins georganiseerd om de ‘genocide’ in Gaza te veroordelen. Op de Universiteit van Amsterdam werden docenten onlangs in een inmiddels 1.217 keer ondertekende petitie opgeroepen om stelling te nemen tegen de ‘koloniale bezetting’ van Israël. Diezelfde universiteit bood deze week excuses aan omdat ze niet adequaat zou hebben gehandeld bij een diploma-uitreiking, waarbij een Joodse familie aanstoot nam aan de uitspraken van een Palestijnse student.
Joodse studenten, die ver in de minderheid zijn, voelen zich door dergelijke gebeurtenissen in een hoek gedreven, stelt Jacobs. ‘Ze durven zich niet meer uit te spreken, en dat is een academische doodzonde.’
‘Studenten komen naar de universiteit om geprikkeld te worden, om andere meningen op te doen. Maar als je in een collegezaal met achthonderd studenten zit en je hebt het gevoel dat 798 dezelfde mening zijn toegedaan, dan is er geen sprake meer van een academisch debat. Ik heb nu van drie Joodse studenten onafhankelijk van elkaar gehoord dat ze bij dezelfde docent niet durven te vertellen dat ze Jood zijn, omdat naar hun gevoel het sentiment dat niet toelaat. Op de faculteit waar deze docent werkt, hingen grote foto’s van Israëlische soldaten die tegenover Palestijnse kinderen stonden. Ik ben daarover in gesprek gegaan met de faculteitsleiding en ik heb begrepen dat deze inmiddels zijn weggehaald.’
‘Ik vind dat universiteiten demonstraties en propagandamateriaal van studenten en docenten niet moeten toestaan. Dat is iets voor op straat. Een docent mag best zeggen: ik heb mening A, maar voeg daar dan aan toe dat studenten zich er bewust van moeten zijn dat er ook nog een mening B bestaat. Als dit niet gebeurt, dan is er sprake van activisme waarbij de universiteit wordt gebruikt als platform. Je ontneemt dan niet alleen de Joodse, maar alle studenten de mogelijkheid om iets vanuit een ander perspectief te bekijken.’
‘Ja, we leven in een samenleving waarin je steeds feller moet zijn om gehoord te worden, terwijl je als docent juist het lef zou moeten hebben om nuance aan te brengen en zelfstandig denken aan te moedigen. Docenten kunnen studenten bijvoorbeeld oproepen om niet alleen Al Jazeera te volgen, maar ook The Times of Israel te lezen, of andersom. Ook moeten ze zich bewust zijn van de invulling van hun programma. Een dag na de aanval van Hamas op Israël gaf een gastdocent een college over minderheden in het Midden-Oosten en vergat daarbij de Joden te noemen. Dat draagt bij aan de demonisering van Joodse studenten. Die hebben het gevoel dat ze geen bestaansrecht hebben.
‘Een docent moet zich bewust zijn van zijn machtsverhouding ten opzichte van studenten. Als een docent een petitie ondertekent waarin wordt opgeroepen tot een boycot van de uitwisseling van Israëlische studenten, dan heeft dat effect op uitwisselingsstudenten in zijn les, want die voelen zich niet meer veilig.’
‘Een bestuur van een universiteit gaat niet zomaar tegen een docent zeggen wat hij wel en niet mag vertellen, want dat druist in tegen de academische vrijheid. Dat maakt het ingewikkeld en daar heb ik begrip voor. Maar er is ook sprake van een doorgeschoten sentiment, waarbij docenten zich soms gedwongen voelen om een eenzijdig narratief aan te hangen. De omgang hiermee verschilt heel erg per universiteit. Sommigen zien het probleem echt in, anderen kijken weg.
‘Ik adviseer de studenten die contact met me opnemen altijd om ook melding te doen bij de vertrouwenspersoon van de universiteit. Die kan het terugkoppelen naar het college van bestuur of de opleidingscoördinator, en dan kan onderzocht worden of sprake is van een patroon. De verantwoordelijkheid hiervoor ligt niet bij de Joodse gemeenschap, maar bij de universiteiten zelf.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden