De bewoners van kibboets Be’eri twijfelen. Durven ze zich ooit weer te vestigen op de plek waar Hamas zovelen van hen doodde en zo huishield? Vooralsnog wint angst het van idealisme.
Terug naar het paradijs? Dat is wat de bewoners van kibboets Be’eri het liefst zouden willen, maar velen worden verscheurd door twijfel. De kibboets werd op zaterdag 7 oktober het toneel van Hamasterreur; 86 mensen werden gedood, enkele tientallen als gijzelaar meegenomen. De leden van de kibboets willen, voordat ze hun dorp weer opbouwen, de zekerheid dat zoiets niet nog een keer kan gebeuren.
Maar of die zekerheid er komt, is de vraag. ‘Dat hangt af van de afloop van de oorlog’, zegt Nir Shani, een 46-jarige fysiotherapeut. Hamas moet vernietigd worden, dat is wel het minste. Sommigen fantaseren over een metershoge muur, prikkeldraad en grote metalen kruisen met scherpe punten.
‘Geen contact meer met Arabieren’, zegt Shani, tot vier weken geleden een voorstander van dialoog, vrede en samenwerking. ‘We zijn zó kwaad op die mensen. We zullen geen gaskamers bouwen, maar ik wil niets meer met ze te maken hebben.’ Het feit dat zijn 16-jarige zoon Amit ergens in Gaza zit als gijzelaar, stemt hem niet bepaald milder.
Shani doet zijn relaas in de hal van hotel King David aan de Dode Zee, waar de bewoners van de kibboets sinds 7 oktober worden opgevangen. De mensen die de Volkskrant daar ontmoet zijn nog vol van de gebeurtenissen van dat zwarte weekend, trauma’s sijpelen door in elk gesprek. Vered Gold (64), gepensioneerd boekhouder van de kibboets, begint meteen tot in detail te vertellen over de angstige uren die zij in de schuilkamer van haar woning doorbracht, in haar eentje, terwijl rondom geweervuur klonk en de strijdkreet ‘Allahoe akbar!’.
Er wordt echter ook alweer vooruit gekeken. ‘We moeten beginnen de gemeenschap te herstellen’, zegt Shir Gutentag (39), gescheiden moeder van twee meisjes. Hoe? ‘Dat weet ik niet.’
Dat vraagteken hangt hier nadrukkelijk in de lucht. Niemand weet of het ooit weer veilig wordt in Be’eri, en zo ja wanneer. Sommigen zijn vastbesloten zo snel mogelijk terug te keren naar wat door iedereen ‘het paradijs’ wordt genoemd, de groene oase waar ze zijn geboren en getogen, maar bij de meesten overheersen twijfel en angst.
‘Vooral de mensen met een gezin aarzelen’, zegt de 38-jarige fruitteler Yarden Zemach, zelf kinderloos. Zijn observatie wordt bevestigd door pensionado Gold. Zelf is ze te zeer geworteld om elders te kunnen aarden, haar vier volwassen kinderen zullen straks misschien een andere afweging maken.
In ieder geval is de gemeenschapszin sterk in Be’eri. Het is een van de zeer weinige kibboetsen in Israël die hebben vastgehouden aan het socialistische ideaal van gelijkheid. Het land, de huizen, de winstgevende drukkerij Fus, ja zelfs de auto’s: alles is gezamenlijk bezit. Besluiten worden collectief genomen en alle salarissen zijn gelijk, van schoonmaker tot manager. ‘Onze grootouders kwamen hier 75 jaar geleden als pioniers’, zegt Zemach. ‘Nu moeten wij opnieuw pioniers worden.’
Al bijna met nostalgie vertelt Vered Gold over het Barmak-café, genoemd naar de familietak van haar ouders, een door de Barmak-clan beheerd koffiehuis waar elke woensdag zelfgebakken taarten werden uitgeserveerd. ‘Iedereen kwam daar, het was een ontmoetingspunt.’
Vooralsnog hebben de bewoners als ontmoetingspunt de grote hal van een vijfsterrenhotel aan de Dode Zee. Geen zelfgebakken taarten hier, en niemand moet eraan denken nog maanden of zelfs jaren in het King David te blijven, ook al betaalt de regering de kamerhuur.
Maar wat dan wel? De oorlog kan lang duren, de uitkomst is ongewis en hoe dan ook moeten de uitgebrande woningen worden afgebroken en vervangen. De leiding van het collectief heeft een oplossing op het oog. Aan de westrand van Jeruzalem, in de groene wijk Kiryat HaYovel, staan drie recentelijk gebouwde appartementenflats leeg. De regering stelt ze per januari ter beschikking.
Fysiotherapeut Shani is er net wezen kijken, met andere kibboetsbewoners. ‘Op zich kun je in Jeruzalem niet ademhalen, maar de flats staan dicht bij het bos’, zegt hij. ‘Het zou een prachtige plek zijn om te herstellen. Dan zouden we over een jaar of twee terug kunnen naar Be’eri.’
Niet iedereen deelt zijn enthousiasme. De drukte van de grote stad is geen pretje voor wie de rust en ruimte van de kibboets gewend is. Bovendien leeft de vrees dat ‘tijdelijk’ weleens heel lang kan duren. Op het ogenblik, zegt Shani, heeft de regering nog een prikkel om snel een alternatief te vinden voor het peperdure King David-hotel. Zitten de bewoners eenmaal in het goedkopere Kiryat HaYovel, dan is die prikkel weg. ‘Daarom denk ik dat de meeste mensen ‘nee’ zullen stemmen.’
De stemming van het collectief vindt donderdagmiddag om 1 uur plaats, via een stem-app. Meteen daarna wordt de uitslag bekendgemaakt. Tuinier Simon David King (59), de enige christen in de kibboets, hoopt dat het voorstel wordt goedgekeurd. Lachend: ‘Dan kan ik Kerstmis in Jeruzalem vieren.’ Anders dan Shani verwacht hij dat het ‘ja’ wordt.
Los daarvan heeft het kibboetsbestuur nog een ijzer in het vuur. In Kedma, halverwege Jeruzalem en Gaza, ligt een eind jaren zestig verlaten kibboets die later werd gebruikt als jongerendorp. Daar kunnen de bewoners zo intrekken. Be’eri zou dan definitief worden opgegeven.
‘Een goed plan’, zegt Shani. ‘We kunnen er onze manier van leven voortzetten. Het is er groen. Er is landbouwgrond. De drukkerij kunnen we weer opbouwen. En geen Arabieren in de buurt. Daar hebben we schoon genoeg van.’
Over de auteur
Rob Vreeken is correspondent Turkije en Iran voor de Volkskrant. Hij woont in Istanbul. Daarvoor werkte hij op de buitenlandredactie, waar hij zich specialiseerde in mensenrechten, Zuid-Azië en het Midden-Oosten. Hij is auteur van Een heidens karwei - Erdogan en de mislukte islamisering van Turkije.
In een eerdere versie van dit artikel stond de achternaam van Nir Shani verkeerd vermeld.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden