Cryptofraude Donderdag werd de oud-topman van cryptobedrijf FTX veroordeeld voor onder meer fraude en witwassen. Het is een opvallend snel einde aan een van de grootste Amerikaanse fraudezaken in decennia.
Na een proces van vier weken had de jury in de rechtbank in New York slechts vier uur nodig om Sam Bankman-Fried, de 31-jarige oprichter en eigenaar van cryptobedrijf FTX, schuldig te bevinden aan fraude, witwassen en samenzwering. De strafmaat maakt de rechter naar verwachting bekend op 28 maart, maar de kans bestaat dat hij de voormalige miljardair levenslang geeft. Daarmee is de grootste Amerikaanse financiële fraudezaak in decennia opvallend snel in de rechtbank beslecht. Bankman-Fried voegt zich daarmee in een illuster rijtje financiële fraudeurs, van Charles Ponzi tot Bernie Madoff.
De behandeling van de zaak was een Amerikaans mediaspektakel. De fraudezaak werd daar de afgelopen weken tot in detail gevolgd: niet alleen in dagbladen en op tv, maar ook op YouTube en andere sociale media.
De aanklacht was betrekkelijk eenvoudig. Het bedrijf FTX, onder leiding van Sam Bankman-Fried, had geld dat klanten bij FTX hadden gestald, zonder hun medeweten en toestemming gebruikt om de financiële nood bij een ander bedrijf (Alameda Research) van hem te lenigen. Hoewel werd gedaan alsof het twee gescheiden ondernemingen waren, functioneerden FTX en Alameda Research als één. Toen klanten van FTX hun tegoeden opeisten, bleek ruim 8 miljard dollar vermist.
Dat de juridische behandeling zo snel is afgerond, komt onder meer doordat drie andere verdachten een schikking hebben getroffen met de aanklagers. Een mede-oprichter van het bedrijf, de directeur van Alameda Research (tevens zijn ex-minnares) en de bouwer van de achterliggende software worden ook verantwoordelijk gehouden voor de misstanden, maar hebben schuld bekend en werken mee met justitie. Ze wezen unisono naar Bankman-Fried, die volhield te goeder trouw te hebben gehandeld.
De zaak spreekt tot de verbeelding omdat Sam Bankman-Fried dat doet. De ondernemer, een jonge gamende whizzkid uit Californië, speelde een belangrijke rol in het salonfähig maken van de cryptowereld. Hij had zijn bedrijven buiten de VS gevestigd, omdat het speculeren met cryptoderivaten daar niet mag, maar pleitte intussen in Washington voor duidelijke cryptowetgeving in zijn thuisland.
Hij beloofde bovendien zijn razendsnel verdiende miljarden weg te geven. Deels deed hij dat ook, met fondsen voor pandemiebestrijding en donaties aan verschillende politici. Hij was een belangrijk gezicht van het ‘effectief altruïsme’, een beweging die ook in Nederland aanhangers heeft. Kerngedachte is dat het mogelijk is te berekenen hoe je zoveel mogelijk positieve impact hebt als weldoener.
Bankman-Fried besloot in 2017 over te stappen van de flitshandel op Wall Street naar de cryptowereld. Omdat koersen van crypto’s zeer volatiel zijn, valt er veel te verdienen (en riskeren) met speculatie op de schommelingen. Hij richtte Alameda Research – waar hij belegde met eigen geld en dat van investeerders – op. Twee jaar later, in 2019, begon hij ook de beurs FTX. Via FTX konden klanten zelf in crypto’s speculeren, waarbij FTX een percentage kreeg. Vanaf dat moment ging het razendsnel. Cryptokoersen stegen en de vraag was wereldwijd gigantisch.
In 2021 was hij volgens Forbes met een vermogen van 22,5 miljard dollar plotseling een van de rijkste personen ter wereld onder de dertig. De Mark Zuckerberg van crypto, werd hij genoemd. Vragen over de manier waarop hij zijn boekhouding had georganiseerd werden amper gesteld. Het bedrijf was niet beursgenoteerd. Cryptowetgeving was er nog amper. En durfkapitalisten verdrongen elkaar om te mogen investeren.
De val ging een jaar later net zo snel. In 2022 stegen de rentes en kelderden techaandelen en cryptokoersen. Het ene na het andere bedrijf viel om en sleepte anderen mee. Nadat cryptomedium Coindesk een balans van FTX publiceerde waaruit bleek dat geld ontbrak, ontstond paniek. Klanten begonnen hun geld weg te halen. FTX moest uitstel van betaling aanvragen en Sam Bankman-Fried werd vervangen door een bewindvoerder voor de afhandeling van het faillissement. Hij werd op de Bahama’s, waar FTX kantoor hield, gearresteerd en uitgeleverd aan de VS.
Pikant is dat een groot deel van de vermiste miljarden intussen is opgedoken in de chaotische boekhouding van FTX en Alameda Research. Ruim 7 miljard dollar bleek wel ergens te staan, maar op de verkeerde plekken. De kans is groot dat schuldeisers hun geld alsnog krijgen.
De advocaat van Bankman-Fried, Mark Cohen, verklaarde „zeer teleurgesteld” te zijn in het resultaat. „Meneer Bankman-Fried blijft bij zijn onschuld en zal de aanklachten krachtdadig blijven bestrijden.” De verwachting is dat hij in beroep gaat.
Elisabeth Holmes werd rond 2015 gezien als de meest veelbelovende jonge ondernemer in Silicon Valley. Holmes was de oprichter van biotechbedrijf Theranos, dat claimde een apparaat ontwikkeld te hebben dat het mogelijk maakte om mensen binnen enkele minuten te testen op tientallen ziektes. Ze hoefden daarvoor slechts een paar druppels bloed af te staan. Maar het bedrijf van Holmes, bijna altijd gekleed in zwarte coltrui naar haar voorbeeld Steve Jobs, bleek gebaseerd op leugens. Testresultaten bleken vervalst en werknemers werden onder druk gezet om te liegen over waar Theranos toe in staat was. Investeerders, onder wie bekende Amerikaanse politici en prominente ondernemers als mediamagnaat Rupert Murdoch, verloren honderden miljoenen. Vorig jaar werd Holmes (38) veroordeeld tot elf jaar celstraf.
Met Dennis Kozlowski als directeur deed beveiligingsbedrijf Tyco International in de jaren negentig overname na overname. Hij en financieel directeur Mark Swartz stonden bekend om hun exorbitante levensstijl: Kozlowski gaf miljoenen uit aan feestjes en ze hadden samen een miljoenenappartement in Manhattan, inclusief een befaamd douchegordijn van 6.000 dollar.
Die aankopen bleken niet zelden gedaan met geld uit de bedrijfskas. Bovendien stalen Kozlowski en Swartz honderden miljoenen door ongeoorloofde bonussen aan zichzelf uit te keren. Ook leende Kozlowski tientallen miljoenen bedrijfsgeld uit aan hooggeplaatste medewerkers, die hij vervolgens kwijtschold. Beiden werden in 2005 veroordeeld tot een gevangenisstraf van 8 tot 25 jaar, waarvan Swartz er 8 en Kozlowski 9 uitzat.
Foto’s ANP/EPA, Science Photo Library
Ook energiebedrijf Enron was creatief met de boekhouding: het verborg verliezen van miljarden dollars, ontstaan uit mislukte deals. Dat gebeurde onder het management van Andy Fastow, die er vanaf 1998 financieel directeur was. De fraude kwam aan het licht door een brief van klokkenluider Sherron Watkins, toenmalig vicepresident van het bedrijf.
Fastow wordt gezien als het brein achter de frauduleuze praktijken van Enron. In 2002 werd hij veroordeeld tot een gevangenisstraf van tien jaar. Hij wist zijn straf laag te houden door zijn medewerking te verlenen in de zaken tegen anderen uit de Enron-top. Ook directeuren Ken Lay en Jeff Skilling werden veroordeeld voor fraude. Skilling ging veertien jaar de gevangenis in. Lay overleed aan een hartaanval voor de strafmaat werd bepaald.
‘Telecomcowboy’ Bernie Ebbers begon met een klein telefoonbedrijf dat onder zijn bewind uitgroeide tot telecomgigant WorldCom, maar dat bleek een kaartenhuis. Op het hoogtepunt in 1999 had WorldCom 80.000 medewerkers en een marktwaarde van ongeveer 180 miljard dollar – maar die waarde bleek vooral tot stand gekomen te zijn door slimme trucjes uit te halen met de boekhouding.
Ebbers werd in 2005 veroordeeld tot 25 jaar voor onder meer fraude en samenzwering. Zo overdreef hij de financiële resultaten en spoorde medewerkers aan hetzelfde te doen. Zelf beweerde Ebbers misleid te zijn geweest door medewerkers en geen weet te hebben gehad van de fraude. Op 78-jarige leeftijd werd hij na 15 jaar vrijgelaten vanwege zijn tanende gezondheid. Hij stierf enkele maanden later.
De naamgever van de Ponzifraude trok in het begin van de twintigste eeuw van Italië naar de Verenigde Staten en begon daar direct aan een oplichtersbestaan: hij verloor zijn baan als kelner wegens diefstal en verduistering. Daarna werkte hij voor de frauduleuze Zarossi Bank, die Italiaanse immigranten oplichtte.
Na reeds twee gevangenisstraffen voor financiële fraude te hebben uitgezeten, bedacht hij de zwendel die daarna door vele fraudeurs gekopieerd zou worden. Hij begon een bedrijf dat internationale postzegels inwisselde. De rendementen van beleggers werden betaald van de inleg van nieuwe beleggers, waardoor zijn bedrijf in werkelijkheid een gigantische schuld had. Na zijn arrestatie in 1920 werd hij eerst veroordeeld tot vijf jaar gevangenisstraf en later tot negen jaar. Die veertien jaar zat hij uit, waarna hij berooid terugkeerde naar Italië.
‘Het monster van Wall Street’ Bernie Madoff verdiende zijn eerste geld als badmeester en installateur van sprinklers, maar vergaarde grote rijkdom met zijn piramidespel op de Amerikaanse beurs. Hij gebruikte geld van nieuwe investeerders om oudere investeerders uit te betalen, en veinsde zo succes. Toen de financiële crisis in 2008 toesloeg en beleggers honderden miljoenen wilden opnemen die hij niet kon uitbetalen, werd zijn zwendel ontdekt.
Tussen de vele slachtoffers zaten ook bekendheden als regisseur Steven Spielberg, acteur John Malkovich en Nobelprijswinnaar Elie Wiesel. Madoff werd in 2009 veroordeeld tot een gevangenisstraf van 150 jaar. De schade zou volgens schattingen tussen de 19 miljard en 65 miljard dollar bedragen. Madoff overleed in 2021 in de gevangenis op 82-jarige leeftijd.
Source: NRC