Op buitenplaats ’t Onstein, het landgoed van Hans Melchers in Vorden, lopen talloze pauwen – niet slechts voor de sier, want ze zijn volgens de miljardair minstens zo alert als waakhonden. Zijn Gelderse kasteel is gevuld met opgezette buffels, zebra’s en antilopen die hij, fervent jager dat hij is, zelf heeft geschoten. De kussens met bloemen, vissen en andere motieven heeft hij zelf geborduurd in een verdrietige periode van zijn leven.
‘Dat deed ik vooral ’s nachts, van een uur of elf tot een uur of vier’, vertelde Melchers enkele jaren geleden aan magazine FD Persoonlijk. ‘Met de radio aan, een Duitse zender, Musik zum Träumen.’ Het topstuk was een Weense stoel met een motief uit 1800. ‘Dat was een klerewerk hoor, heeft maanden geduurd.’
De in Bloemendaal geboren Melchers – wilde krullen, stevige baard, opvallend brilmontuur – overleed maandag op 85-jarige leeftijd. Een week eerder zette Quote hem nog op plek 13 van de 500 rijkste Nederlanders: het zakenblad schat zijn vermogen op 2,3 miljard euro. Melchers legde de basis daarvan met Melchemie, het kunstmest- en chemiebedrijf dat hij in 1968 van zijn vader had overgenomen.
Over de auteur
Bart Dirks schrijft voor de Volkskrant over kunst en cultuur. Eerder was hij onder meer verslaggever in Den Haag, Rotterdam, en correspondent in Brussel.
Melchemie raakte in de jaren tachtig in opspraak vanwege het leveren van tonnen grondstoffen aan het Iraakse regime van Saddam Hoessein. Volgens Melchers dienden die chemicaliën als landbouwpesticiden, al werden de grondstoffen in werkelijkheid gebruikt voor het maken van mosterd- en zenuwgas.
De Iraakse luchtmacht gebruikte dat gas in 1988 bij de aanval op de Koerdische grensstad Halabja. Daarbij vielen vijfduizend doden. Deze zomer nog moest Melchers voor de rechter verschijnen nadat hij werd aangeklaagd door vijf Iraakse slachtoffers van de aanval. De rechter doet volgende week uitspraak.
Puissant rijk werd hij niet met Melchemie, maar met het belang dat hij vanaf 1985 opbouwde in HAL. Dat is het investeringsfonds van de familie Van der Vorm, die in Rotterdam bekendstaat om het spenderen van honderden miljoenen aan kunst, cultuur en onderwijs. ‘Na de verkoop van het bedrijf las ik een boekje over beleggen en ontdekte het Rotterdamse familiebedrijf HAL’, vertelt Melchers in 2015 in de Volkskrant. ‘En ik besefte: die mensen zijn beter dan ik. Die doen het zó goed. Dus heb ik een aandelenbelang opgebouwd in het bedrijf, nu bijna 20 procent. Dat was de grote klapper.’
Dat hij zelf ook een goede neus voor zaken had, bewees hij nadat in 2012 de DSB Bank van Dirk Scheringa failliet ging. Scheringa, die bezig was met het oprichten van een eigen museum in Noord-Holland, moest een stuk of duizend schilderijen verkopen van realistische kunstenaars als Charley Toorop, Pyke Koch en Jan Mankes.
‘De hele boel zou geveild gaan worden en roetsch!, zo naar het buitenland verdwijnen’, vertelde Melchers in de Volkskrant. ‘Die Chinezen en zo, die kopen als gekken kunst aan.’ Melchers kocht de gehele collectie op voor 14 miljoen euro en opende in 2015 het Museum voor Modern Realisme (MORE) in het Gelderse Gorssel. Twee jaar later kreeg MORE een dependance in kasteel Ruurlo. Die plek draait om leven en werk van Carel Willink, die bevriend was met zijn vader en van wie Melchers zelf al een flinke collectie bezat.
Zijn eigen museum was voor de miljardair de kers op de taart. ‘Ik kan de auto’s kopen die ik leuk vind, wijnen van topniveau, met mijn privévliegtuig ben ik binnen vier uur in mijn huis op Corsica, allemaal leuke dingen. Maar geld maken zie ik meer als sport dan als iets waarop ik gespitst ben. Zo heb ik er een enorme lol in dat het me is gelukt dit museum voor de Achterhoek te kunnen bouwen.’
De verdrietige periode in zijn leven, waarin hij zo maniakaal borduurde in de nacht, had te maken met familieperikelen. Nadat hij was gescheiden van zijn eerste vrouw, trouwde hij in 1997 met een Belgische die verslaafd bleek aan alcohol en drugs. Ze beschuldigde hem ervan haar kinderen te hebben ontvoerd op Sicilië, maar later bleek ze dat zelf in scène te hebben gezet.
Nadat ze in 1999 na een val van de trap overleed, beweerde haar zoon dat stiefvader Hans Melchers haar zou hebben. Ook dat bleek niet waar. Borduren gaf hem rust tijdens deze ‘zwarte bladzijde’, zo zei hij in het FD. ‘Tijdens het borduren ben ik erachter gekomen dat er voor sommige dingen simpelweg geen oplossingen zijn.’
In 2005 werd een van Melchers dochters ontvoerd. De kidnappers eisten 300 kilo cocaïne, maar na twee dagen werd ze bevrijd en de kidnappers gearresteerd. In de media gingen de wildste verhalen rond over de dubieuze banden die Melchers zou hebben met de drugshandel. Die beschuldigingen werden na een rechtszaak allemaal gerectificeerd; voor Melchers was het een reden om mensen bij te staan die slachtoffer waren geworden van negatieve, onjuiste publiciteit.
Melchers zou trouwens nog een derde keer trouwen, met een vrouw die hij leerde kennen op de bridgeclub die hij zelf had opgericht. Zij vond dat Dirk Scheringa in 2015 niet moest worden uitgenodigd voor de opening van Museum MORE, omdat hij met DSB Bank duizenden mensen had bedrogen. Melchers had hem best welkom willen heten (‘dat is mijn flexibele, kauwgomachtige handelsgeest’), maar had na de aankoop van de kunstcollectie nooit meer iets van hem gehoord.
‘Mijn vader was wel een kunstliefhebber. En een verzamelaar, van antieke aardewerken scheerbekkens. Later heb ik die gekocht uit de erfenis. Gekocht, want mijn vader was een keihard mens. Zijn bedrijf in de chemie heb ik ook niet gekregen, maar moeten kopen.’
‘Ik heb ooit twee jaar in Brasschaat gewoond. Belgen zijn heel gezellig, ze bridgen gerust tot vier uur in de nacht en je kunt er lekker eten. Maar je hebt maar één vaderland, waarom zou je dat verloochenen. En met de fiscus is hier prima te onderhandelen.’
‘Echte guts kom je bij musea zelden tegen. Die overdaad aan subsidie haalt het ondernemerschap eruit, lijkt wel. Ze zouden wel wat meer mogen ondernemen. De museumwereld is toch een beetje een oude ballentent.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden