Het gaat in eerste instantie om drieduizend bootvluchtelingen, maar de Italiaanse premier Giorgia Meloni hoopt dat dit er uiteindelijk 36 duizend per jaar worden. Meloni maakte de migratiedeal met haar Albanese ambtgenoot Edi Rama maandag bekend. Het gaat om mensen die het Italiaanse vasteland niet bereiken, maar die door de Italiaanse kustwacht uit zee worden gered.
Voor hun juridische status maakt dat niet uit, zegt Annick Pijnenburg, universitair docent Internationaal en Europees Recht aan de Nijmeegse Radboud Universiteit. ‘Zodra ze op een Italiaanse boot zijn, vallen ze onder de Italiaanse rechtsmacht.’
Deze bootvluchtelingen worden direct naar Albanië gebracht, waar ze hun asielprocedure moeten afwachten. Kwetsbare personen, zoals minderjarigen of zwangere vrouwen, gaan ‘gewoon’ naar Italië. Ook vluchtelingen die door ngo’s uit zee worden gehaald vallen niet onder deze deal.
De twee centra in het noordwesten van Albanië moeten in het voorjaar van volgend jaar open gaan. ‘Dit kan een model worden van samenwerking tussen EU-landen en niet-EU-landen in het tegengaan van migratie’, zegt Meloni dinsdag in een interview met de Italiaanse krant Il Messaggero.
Meloni was, samen met premier Rutte, voortrekker van de inmiddels mislukte migratiedeal die de EU met Tunesië sloot. Dat de Italiaanse premier nu bilaterale afspraken maakt, kan in Brussel weleens verkeerd vallen. Politici in verschillende Europese landen hebben eerder geopperd migranten naar buiten de EU te verplaatsen. De Europese Commissie was eerder kritisch op een Deense wet die het mogelijk maakt migranten naar Rwanda te sturen.
Het uitbesteden van de asielprocedure aan een land buiten de EU is ‘niet mogelijk onder de bestaande EU-regels of onder de voorstellen van het nieuwe Migratiepact’, zei Eurocommissaris Ylva Johansson (Binnenlandse Zaken) in 2021. En dan ontbeert Italië ook nog eens de uitzonderingspositie op migratiebeleid die Denemarken wel heeft bedongen.
Volgens Pijnenburg kan het verplaatsen van migranten naar andere landen in theorie wel. Maar er zijn heel veel juridische verplichtingen waaraan voldaan moet worden. Zo is het de vraag wie verantwoordelijkheid draagt: ‘Italië zegt dat het jurisdictie zal uitoefenen over de centra, maar Albanië is verantwoordelijk voor de veiligheid’, aldus Pijnenburg.
Dat terwijl de juridische haalbaarheid valt of staat bij de omstandigheden in de Albanese opvangcentra. Albanië heeft weinig ervaring met het opvangen van grote aantallen migranten. Italië wordt straks verplicht de migranten te voorzien van gezondheidszorg, voedsel en genoeg ruimte. Bovendien kan Italië mensen niet verplichten lang te verblijven op een plek waar ze zelf nooit voor gekozen hebben.
De naar Albanië gebrachte vluchtelingen moeten daar hun asielprocedure afwachten. ‘Er moet sprake zijn van een fatsoenlijke asielprocedure, met alle bijbehorende waarborgen’, zegt Pijnenburg. ‘Dat kan een tijd duren en je kunt mensen niet zomaar voor een langere periode opsluiten.’
Omdat alleen vluchtelingen die het Italiaanse vasteland niet redden naar Albanië worden gebracht, vreest de Italiaanse advocaat en immigratie-expert Maurizio Veglio dat er migranten met een ‘lagere status’ dan anderen ontstaan, zegt hij tegen persbureau Reuters.
Pijnenburg erkent dat discriminatie op de loer ligt, maar stelt dat dit probleem zich nu ook aandient. ‘Vluchtelingen die het niet redden worden bijvoorbeeld door de Libische kustwacht vaak terug naar Libië gebracht. Vluchtelingen die door ngo’s worden gered, komen in Italië terecht. Dat is ook al een vorm van willekeur.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden