Drie hebben hun ondersteunende ijsplaat in zee al verloren, de andere vijf dreigen in versnelde smelt te komen, of doen dat al. Dat kan ‘dramatische consequenties hebben voor de stijging van de zeespiegel’, schrijft het Frans-Deense team dat de toestand van de gletsjers in kaart bracht in vakblad Nature Communications. De gletsjers zijn samen goed voor een zeespiegelstijging van ongeveer 2,1 meter.
Poolwetenschapper Roderik van de Wal van de Universiteit Utrecht nuanceert dat scenario: het is niet erg waarschijnlijk dat het zo ver zal komen. ‘De situatie op Groenland is totaal anders dan op Antarctica. Wat je hier ziet, is niet een ijskap die op instorten staat, maar meer een soort passief gedeelte dat eraf valt. Ik verwacht eerder dat er een nieuw evenwicht zal ontstaan, met een iets teruggetrokken ijskap.’
Over de auteur
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, met als specialismen microleven, klimaat, archeologie en gentech. Voor zijn coronaverslaggeving werd hij uitgeroepen tot journalist van het jaar.
Tot dusver wezen de metingen uit dat Groenland vooral massa verliest in het zuidoosten en het westen. In het noorden leek er weinig aan de hand. ‘Maar dat is toch wel een soort vroege waarschuwing dat hier ook wel wat gaat gebeuren’, zegt Van de Wal. ‘Vrij zorgwekkend, als je het zo op een rijtje ziet staan.’
Vooral de diepere oorzaak van het verzwakken van de gletsjers verontrust hem: kennelijk is het zeewater rondom de noordpool meer opgewarmd dan werd verwacht. Dat water knaagt aan de in zee rustende delen van de noordelijke gletsjers, die daardoor smelten, met als gevolg dat de gletsjers harder kunnen gaan stromen. Afgelopen 45 jaar verloren de drijvende ijsplaten die de gletsjers tegenhouden ongeveer 35 procent van hun volume: een oppervlak ongeveer zo groot als de provincie Flevoland.
Het gaat daarbij om gletsjers met voor leken weinig bekende namen, zoals Petermann, Ryder, Steensby en Bistrup. Al tussen 2003 en 2010 bezweken de drijvende uiteindes van de gletsjers Zachariæ Isstrøm, Ostenfeld en Hagen Brae. Maar ook vijf andere gletsjeruiteindes ondergingen na 2000 opeens ‘significante veranderingen’, aldus het team, onder leiding van gletsjerexpert Romain Millan van de Universiteit van Grenoble.
Geluk bij een ongeluk, zegt Van de Wal, is dat de meeste Groenlandse gletsjerpunten ingeklemd liggen in smalle fjorden. Dat remt de gletsjerleegloop juist weer af. Bovendien ligt minder van de gletsjeruitlopers onder zeeniveau dan op Antarctica, waar de diepte de cruciale zwakte die veel gletsjers kwetsbaar maakt voor versnelde leegloop. Uitzondering in Noord-Groenland is de Petermanngletsjer, goed voor in totaal 38 centimeter zeespiegelstijging.
De zeespiegel stijgt momenteel met zo’n 3,7 millimeter per jaar. Groenland draagt daar nu ongeveer 0,8 millimeter aan bij. Afgelopen tijd verdween er jaarlijks gemiddeld 300 miljard ton ijs van het continent. Ongeveer tweederde daarvan komt door het in zee schuiven van gletsjers. Eenderde komt door smelt aan het oppervlak van het met ijs bedekte continent, dat overigens groot genoeg is om de Benelux, Groot-Brittannië, Frankrijk, Spanje en Portugal te omvatten.
De vrees is dat door de opwarming van de aarde meer en meer van de Groenlandse ijskap lager komt te liggen dan de vorstgrens, wat een zelfversterkende kettingreactie van smelt in gang zet, zonder dat het verdwenen ijs weer wordt aangevuld met sneeuw. ‘Dan is die ijskap gedoemd om te verdwijnen’, voorziet Van de Wal.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden