Haar boek is een internationale hit en daarmee schrijfster Gaia Vince ook, die onlangs ter promotie Amsterdam al aandeed op het Brainwash Festival. Dat haar voornaam Gaia (‘Moeder Aarde’) als een handschoen past bij haar betrokkenheid bij de planeet, is natuurlijk toeval.
Dat ze met het boek Nomad Century een klimaathersenkraker schreef, is een bewuste en doelgerichte daad. Want Vince, een met indrukwekkende prijzen bekroonde wetenschapsjournalist die publiceerde in gerenommeerde media als Nature, New Scientist en The Guardian, heeft een missie: aan de slag, klimaatslopers ter wereld.
In haar van feiten en cijfers, politiek, filosofie, eigen ervaringen, onderzoek in tig landen én vurig activisme over-borrelende boek, wordt de mensheid opgeroepen zich niet bij de klimaatramp neer te leggen. Vince meent dat de planeet op weg is naar de verdommenis. Maar ze meent ook dat de hoofdpersoon van het Antropoceen (een door de Nederlandse Nobelprijswinnaar Paul Crutzen gemunte term die duidt op het geologische tijdperk van de desastreuze invloed van de mens overal op aarde) kan kiezen: dit passief laten gebeuren, of iets gaan dóén.
Mirjam Schöttelndreier is opinieredacteur van de Volkskrant.
En dan staat haar boodschap heerlijk haaks op de kopzorgjes van de actuele Nederlandse politiek − hélp, migranten! −, omdat Vince zegt: we moeten beginnen met het coördineren van een massamigratie. Want massamigratie is niet het probleem, maar de oplossing van de klimaatramp. Voor de mensheid, de wereld.
Maar dan graag een migratie met beleid, met hulp van een mondiaal VN-Migratiehoofdkantoor en praktische zaken als een VN-paspoort, waarmee mensen elders op de aardbol een nieuw burgerleven kunnen opbouwen. Klinkt het maf? Sciencefiction? Ja, en tegelijk nee, want Vince werkt niets anders uit dan de notie van een toenemend aantal klimaatvluchtelingen, zij het op een positieve manier.
Miljoenen mensen wonen nu al in gebieden waar het slecht toeven is en van zulk soort plekken komen er steeds meer. Voor het apocalyptische beeld wordt gesproken van de ‘vier ruiters van het Antropoceen’: vuur, hitte, droogte en overstroming. Dan denk je misschien aan kletsnatte én snikhete regio’s in Bangladesh en India, aan verdrinkend Vanuatu of gortdroge delen van Afrika, maar vergeet eerstewereldlanden als Australië en de VS niet.
Ook daar zijn en worden grote delen onleefbaar voor de mens. Vince wil maar zeggen: laat het beeld van de arme klimaatvluchteling los, ook inwoners van een welvarend land of hippe stad kunnen zich straks scharen in het leger van veiligegrondzoekers.
De kern van Vince’ betoog is dat veel klimaatleed van droogte, overstromingen, gebrek aan schone lucht − en ook: het verdwijnen van de voor velen vanzelfsprekende landarbeid − in hoge mate is te voorspellen. Maar in plaats van dat af te wachten, en daar komt de visionair en optimistische klimaat-ingenieur om de hoek kijken, kun je ook nieuwe leefomgevingen zoeken, in het mondiale noorden. En je kunt ze maken, door je leefomgeving anders in te richten. Want de mens, van nature een nomade, is niet anders gewend dan eeuwig op pad te zijn over de aardbol, op zoek naar graziger weiden of juist droge voeten.
Naast een moedeloos makende hoeveelheid klimaatellende, biedt Vince een imposante berg ingenieuze oplossingen voor nieuwe manieren van voedselproductie en nieuwe steden voor klimaatvluchtelingen. Wellicht ook dat Poetin zijn kans grijpt voor een constructievere bijdrage aan de geschiedenis door delen van Siberië open te leggen voor hordes wereldburgers die er straks een nieuw leven kunnen opbouwen − het VN-hoofdkantoor helpt.
Vince overtuigt met haar insteek dat je zonder dromen en nieuwe perspectieven − hoe gek ze soms ook klinken − niet verder kunt. Bedenk, de olijfolie komt straks uit China en niet meer uit verdroogd Andalusië, dus zo futuristisch zijn haar gedachten ook niet. Tegelijk blijkt ze een onbekommerd aanhanger van kernenergie en hangt haar maakbare toekomst zo af van de ratio, verstandig langetermijndenken en mondiale welwillendheid, dat het in het geopolitieke slagveld van nu moeilijk te geloven is dat er van dat VN-migratiebureau veel terechtkomt.
Dat haar bronvermelding te wensen overlaat, dixit The Washington Post, is vast ook waar. Maar toch, in deze donkere tijden is het wel héél lekker dat iemand zich eens waagt aan een utopisch vergezicht van een vernuftig, in plaats van een doem-Antropoceen.
Niet uit naïviteit, maar vanwege het verstand. Laat de hersens maar kraken.
Gaia Vince, Nomad Century, How to survive the Climate Upheaval, Penguin Random House UK, 260 blz.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden