Lekkende sluitingen die niet worden gerepareerd, ontbrekende of kapotte sensoren en werknemers die zonder goede bescherming op gevaarlijke situaties worden afgestuurd. Er komt een punt waarop een reeks slordigheden verandert in een zorgelijk patroon. Wat het Openbaar Ministerie (OM) betreft, is dat punt op het Limburgse bedrijventerrein Chemelot ruimschoots gepasseerd.
Na jarenlang onderzoek is de aanklager daarom een megastrafzaak begonnen, Castor gedoopt. Aanleiding is een reeks incidenten tussen 2015 en 2019. Daarbij ontsnapten niet alleen gevaarlijke en vervuilende gassen, maar vielen ook gewonden en zelfs een dode. In het beklaagdenbankje zitten vier chemiebedrijven plus Chemelot Site Permit, de vergunninghouder voor het terrein bij Geleen.
Vijf jaar geleden trok de Onderzoeksraad voor Veiligheid al harde conclusies over het veiligheidsbeleid op Chemelot, waar het onderhoud van installaties en instructies aan medewerkers te wensen over lieten. Daarop stelden de bedrijven een verbeterplan op. Toch is volgens het OM ook een strafzaak nodig, al is het maar om een voorbeeld te stellen. Dat er op een chemisch industrieterrein losjes zou zijn omgesprongen met giftige en brandgevaarlijke stoffen, zoals het OM meent, is volgens de officier van justitie onacceptabel.
Over de auteur
Niels Waarlo is economieverslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft onder meer over duurzaamheid en de circulaire economie. Eerder werkte Waarlo op de wetenschapsredactie en schreef hij over tech.
Maandag, tijdens de derde van negen zittingen, sprak het OM voor de rechtbank in Den Bosch zijn eis uit tegen de belangrijkste van de bedrijven: het Saoedische petrochemiebedrijf Sabic.
Justitie wil dat de multinational 25 miljoen euro boete betaalt voor opzettelijke nalatigheid bij vier incidenten. Normaal gesproken zou de eis maximaal op enkele miljoenen euro’s uitkomen, maar gezien de wereldwijde jaaromzet van Sabic (50 miljard euro) vindt het OM dat te weinig. Omdat broodnodige risicoanalyses en maatregelen niet zouden zijn genomen, is er volgens de officier bovendien sprake van opzettelijk handelen.
Volgens de aanklager is Sabic herhaaldelijk ‘door het oog van de naald gekropen’ als het gaat om de veiligheid van medewerkers en de omgeving. Op basis van vier incidenten poogde de officier van justitie het beeld te schetsen van een bedrijf dat het niet nauw neemt met veiligheidsvoorschriften en niet leert van ongelukken.
Neem het zwaarste incident: de dodelijke brand die in 2016 ontstond bij een naftakraker. Hier wordt nafta, een olieproduct, bewerkt zodat er onder meer kunststof van gemaakt kan worden. Twee medewerkers kregen bij het openen van een afsluiting onverwachts een brandbare vloeistof over zich heen, die vlam vatte. Een ooggetuige beschreef een ‘vuurzee’, een van de mannen was door de brandwonden nog ‘slechts aan zijn horloge’ te herkennen. Beide moesten naar het ziekenhuis, waar een van hen aan de verwondingen overleed.
Volgens het OM is er vooraf van alles misgegaan. Zo bleken systemen die brandbare stoffen moesten afsluiten, te lekken. En dat terwijl er bij eerdere, kleinere incidenten al aanwijzingen waren dat er iets verkeerd kon zitten. De ernst van het probleem werd desondanks niet onderzocht.
Volgens de aanklager is er ook sprake van nalatigheid bij het kantelen van een deksel op een 15 meter hoge tank vol nafta. Die deksel zat er al sinds 1971 niet goed op door vervormingen in de tank, waardoor er relatief veel gas lekte. Toen Sabic in 2015 water op de tank spoot om de stankoverlast tegen te gaan, ging de deksel door het gewicht van het water scheefzitten. Medewerkers die ‘zonder enige vorm van bescherming’ poolshoogte namen, liepen gevaar: er was risico op een explosie.
Een andere veiligheidskwestie deed zich voor tussen 19 en 22 februari 2016, toen er brandbaar isobutaan lekte door corrosie in een pijpleiding. Hoewel al drie dagen duidelijk was dat er ergens een lek zat, werd de fabriek pas op 22 februari stilgelegd. En in 2019 liep een medewerker zware brandwonden op terwijl hij onderhoudswerkzaamheden uitvoerde bij een naftakraker. Hij zou niet goed zijn geïnstrueerd over de risico’s van zijn taak, die als ‘routineklus’ was aangeduid.
De officier van justitie wees erop dat Sabic een ‘toonaangevend chemiebedrijf’ is. Maar in plaats van een voorbeeldfunctie te vervullen, gedroeg het bedrijf zich volgens het OM op het vlak van veiligheidsprotocollen ‘amateuristisch’.
Daan Doorenbos, de advocaat van Sabic, noemde de boete van 25 miljoen euro ‘uitzinnig’. ‘Het is een bedrag waarvan ik dacht: daar is de vinger te lang op het toetsenbord blijven hangen.’ Volgens hem schetst het OM een onvolledig en eenzijdig beeld op basis van een klein aantal incidenten die ‘hoogstens oppervlakkige gelijkenissen vertonen’. Veiligheid is bij Sabic wel topprioriteit, stelt de advocaat.
Hij benadrukt dat er sinds 2019 geen incident van vergelijkbare ernst meer heeft plaatsgevonden. Dat er bij de genoemde incidenten zaken mis zijn gegaan, ontkent Sabic niet. Wel dat ze zouden duiden op een cultuur waarin laks wordt omgesprongen met veiligheid. Ook als veiligheidsprotocollen strikt worden nageleefd, kunnen er ongelukken gebeuren, aldus de advocaat, die vrijspraak vraagt. ‘Ze mogen niet gebeuren, je wil niet dat ze voorkomen, maar de realiteit is dat die dingen toch gebeuren.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden