Het gebeurt zelden dat een Russisch bedrijf openheid geeft over de censuur die het toepast. De bekendmaking van Yandex.Music, via een rapport gedeeld met Russische media, laat zien dat het Kremlin de muziekkeuze van de bevolking probeert te beperken, net als tijdens de Sovjet-Unie gebeurde.
Yandex.Music geeft in het rapport geen voorbeelden van verwijderde audio, maar tal van makers meldden de afgelopen tijd al dat hun werk van het platform is verdwenen. Zo is Tsjervona Kalina, een Oekraïens volksliedje dat sinds de invasie is uitgegroeid tot een verzetslied tegen de Russische invasie, er niet meer te vinden. Ook offline ging een hele reeks podcasts die regelmatig over de oorlog berichten, waaronder podcasts van de BBC en de kritische Russische nieuwsorganisaties Meduza en Novaja Gazeta.
Over de auteur
Tom Vennink schrijft voor de Volkskrant over Rusland, Oekraïne, Belarus, de Kaukasus en Centraal-Azië. Hij reist geregeld naar de oorlog in Oekraïne. Eerder was hij correspondent in Moskou.
Enkele artiesten besloten zelf hun muziek terug te trekken van Yandex.Music. David Gilmour van Pink Floyd haalde zijn werk van Russische streamingdiensten uit protest tegen de invasie. De Russische rapper Face deed hetzelfde, naar eigen zeggen omdat hij ‘niet wil samenwerken met staatsgezinde muziekdiensten’. Yandex, het grootste technologiebedrijf van Rusland, verzette zich lange tijd tegen overheidsbemoeienis, maar zwichtte na de invasie van Oekraïne voor de druk uit het Kremlin.
De meeste muzikanten met openlijke kritiek op het Kremlin, onder wie Face maar ook de 74-jarige Russische popdiva Alla Poegatsjova, hebben Rusland verlaten sinds de invasie. Ze vertrokken uit bezwaren tegen de oorlog of om te ontsnappen aan censuur en vervolging. Hun optredens werden in Rusland al jaren bemoeilijkt door de Russische veiligheidsdiensten, die de elektriciteit uitschakelden tijdens concerten en clubs onder druk zetten om onwelgevallige optredens af te gelasten.
Jekaterina Mizoelina, de directeur van een organisatie die het Kremlin helpt bij het opsporen en vervolgen van critici, zei onlangs dat artiesten met kritiek op de oorlog ‘geen recht’ hebben om concerten te geven. ‘Optreden doe je maar in je keuken’, aldus Mizoelina.
De muziekkeuze voor de Russische bevolking wordt nog veel verder beperkt door westerse reacties op de oorlog. Door het vertrek van Visa en Mastercard uit Rusland kunnen Russen niet meer betalen voor buitenlandse streamingdiensten, zoals Spotify en Apple Music. ’s Werelds grootste platenmaatschappijen – Sony, Universal en Warner – zijn tevens gestopt met het uitbrengen van muziek in Rusland. De nieuwste albums van Taylor Swift, Beyoncé en Ed Sheeran zijn daardoor niet beschikbaar op Yandex.Music. Veel albums van voor de invasie zijn er nog wel te beluisteren.
Russen zijn sinds het uiteenvallen van de Sovjet-Unie grote fans geworden van westerse muziek en leggen zich niet zomaar neer bij het verdwijnen van hun favoriete artiesten. Uit een recente peiling onder Russische muziekluisteraars bleek dat meer dan 10 procent van de ondervraagden nog steeds westerse streamingdiensten gebruikt dankzij de Russische vindingrijkheid in het omzeilen van censuur. Een deel luistert via VPN-verbindingen en betaling via buitenlandse bankrekeningen – Russen hebben sinds de invasie massaal rekeningen geopend in Centraal-Aziatische landen. Anderen downloaden verboden of niet beschikbare muziek via illegale databases.
De censuur op Yandex.Music wil niet zeggen dat er geen protestliederen meer te vinden zijn. Een dit jaar uitgebracht anti-oorlogslied van Joeri Sjevtsjoek, de zanger van de populaire rockband DDT, is gewoon te beluisteren in Rusland. In het lied, getiteld Moederland, kom terug naar huis, zingt Sjevtsjoek onder meer: ‘Word niet gek, dit is niet jouw oorlog.’
Wel lijkt er een zwaard van Damocles boven Sjevtsjoek te hangen: een Russische rechtbank legde hem onlangs een boete op van 50 duizend roebel (500 euro) wegens ‘het in diskrediet brengen van de Russische strijdkrachten’. De boete wordt door critici van het Kremlin gezien als een laatste waarschuwing.
Maar apolitieke muziek is populairder op Yandex.Music en VK Moezika, een streamingdienst van het sociale netwerk VKontakte, dat in handen is van Russische staatsbedrijven en geleid wordt door de zoon van Sergej Kiriënko, de rechterhand van president Poetin. Bovenaan de hitlijst van Yandex.Music stond deze week Tsarina, een discohit van de Oekraïense zangeres Anna Asti over liefdesverdriet. Asti, die opgroeide in Tsjerkasy, een stad die vorige maand weer werd gebombardeerd door het Russische leger, woont in Rusland en ruilde dit jaar haar Oekraïense paspoort in voor een Russische. Over de oorlog zwijgt ze.
De meest gestreamde audio van Yandex.Music
Muziek
1. Tsarina van Anna Asti
Discohit over liefdesverdriet. Gezongen door een Oekraïense zangeres die naar Rusland verhuisde en een Russisch paspoort nam. Ze zwijgt over de oorlog.
2. Sponsor van je problemen van GUF en A.V.G.
Rap over een jongen die een relatiepauze wil. Gezongen door een populaire Russische rapper die bij de uitbraak van de oorlog sprak van ‘een teringbende’, maar sindsdien zwijgt over politiek.
3. Sever (‘Noord’) van Tkimali en Lolita
Rap over een jongen die een stukgelopen relatie probeert te vergeten met behulp van alcohol. Remake van een liedje van een Sovjet-zangeres, die op een Oekraïense sanctielijst staat wegens steun aan de invasie en optredens in bezet gebied.
Podcasts
1. ‘Het eerlijkste nieuws’ van Artemy Lebedev
Nieuwspodcast van een designer die zich aanvankelijk uitsprak tegen de Russische invasie, maar later naar bezette steden in Oekraïne reisde en op een Oekraïense sanctielijst staat.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden