Dat schrijft een commissie van de Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA) in een vergelijkend onderzoek naar de rechtsstatelijkheid van achttien verkiezingsprogramma’s. De door Omtzigt voorgestelde maatregel ‘houdt het risico in dat asielzoekers die bescherming nodig hebben deze niet krijgen’.
NSC is niet de enige partij die een tik op de vingers krijgt, maar gelet op Omtzigts gerichtheid op deugdelijk bestuur is de correctie door de NOvA wel opmerkelijk. Ook zijn voorstel voor omkering van de bewijslast bij jong volwassenen die een beroep doen op gezinshereniging kan volgens de commissie niet door de beugel. Het levert ‘in voorkomende gevallen strijd op met artikel 8 EVRM (recht op gezinsleven)’.
Van de achttien onderzochte programma’s gaan er tien over de schreef. De acht programma’s die binnen de rechtsstatelijke lijnen blijven, zijn van 50Plus, Bij1, ChristenUnie, D66, GroenLinks/Partij van de Arbeid, Partij voor de Dieren, SP en Volt. Net als NSC doet ook de andere nieuwkomer, BBB, met maximaal vijftienduizend statushouders per jaar een voorstel dat ‘rechtsstatelijk gezien niet toelaatbaar’ is.
De NOvA toetste eerder ook verkiezingsprogramma’s. In 2021 kregen zeven van veertien onderzochte programma’s één of meerdere rode vlaggen, in 2017 waren dat er vijf van dertien. Vaak gaat het om standpunten (bij VVD, PVV, FvD) die ondanks de kritiek van de NOvA ongewijzigd zijn gebleven. De commissie stond onder voorzitterschap van oud-rechter Willem van Schendel. Doel is bewustwording bij kiezers over het belang van ‘het rechtsstatelijk fundament van onze democratie’.
Voor de beoordeling van de programma’s waren voor de commissie drie vragen relevant. Houden de plannen rekening met de eis dat de overheid voorspelbaar moet zijn en zich hierbij ook zelf aan de regels moet houden en hierop aanspreekbaar is? Worden door de overheid de fundamentele rechten en vrijheden van burgers gerespecteerd? Hebben de burgers een effectieve toegang tot een onafhankelijke rechter?
De commissie trof bij het onderwerp asiel en migratie ‘de meeste voorstellen aan die haar uit rechtsstatelijk oogpunt zorgen baarden’. Ook voorstellen op andere terreinen schuren, bijvoorbeeld verplichte chemische castratie voor pedoseksuelen (Denk), levenslange celstraf ook daadwerkelijk levenslang laten zijn (SGP) en een taakstrafverbod (VVD).
De commissie vindt het goed nieuws dat de partijen veel aandacht besteden aan een geloofwaardige overheid, als gevolg van de toeslagenaffaire en de afwikkeling van de aardbevingsschade in Groningen. Tegelijkertijd stelt zij dat bij veel voorstellen ‘een enigszins concrete uitwerking ontbreekt’. Bij vaak voorkomende pleidooien voor een referendum, een ander kiesstelsel, of toetsing van wetten aan de Grondwet door een constitutioneel hof, is vaak niet duidelijk hoe die precies vorm moeten krijgen.
Dat heeft mogelijk te maken met de tijdsdruk waaronder de programma’s tot stand zijn gekomen, vanwege de vervroegde verkiezingen. Van Schendel en zijn commissie hebben geen nader overleg gevoerd met politieke partijen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden