Bij verkiezingsdebatten van de NOS mochten politieke partijen in voorgaande jaren zelf stellingen aandragen. Dat leidde tot gedoe, zegt chef politiek Dominique van der Heyde. ‘Er werden verkiezingsleuzen ingeleverd.’
‘De regio heeft het’, zo luidde een stelling van het CDA. Van der Heyde: ‘Wat zou de regio hebben? Waar gáát zo’n stelling over?’
Dit jaar bepaalt de NOS de thema’s zelf. Dat moet niet alleen leiden tot minder discussies, maar ook tot een journalistieker en inhoudelijker debat.
‘Het moet meer over de inhoud gaan.’ In Den Haag is dat dezer dagen een veelgehoord geluid: onder politici als Pieter Omtzigt (NSC), die deze week bijna twee uur lang een op een debatteerde met Frans Timmermans (GroenLinks-PvdA), maar ook onder journalisten die tv-debatten organiseren.
Over de auteur
Gijs Beukers is mediaredacteur bij de Volkskrant. Hij schrijft vooral over televisie, podcasts en boeken.
‘Bij ons debat hebben we niets dat riekt naar entertainment’, zegt René van Brakel, hoofdredacteur van EenVandaag. ‘Geen knoppen, geen timers, geen stellingen. De nettodebattijd moet zo hoog mogelijk zijn.’
In 2021 was er nog wel een knop bij het RTL-debat. Nu is die verdwenen. ‘Als politici moeten reageren op stellingen, komen ze met ingestudeerde verhaaltjes’, zegt Fons Lambie, chef van de politieke redactie van RTL. Stellingen maken daarom plaats voor thema’s.
Alle debatten behandelen grotendeels dezelfde thema’s. Migratie en bestaanszekerheid komen overal aan bod. EenVandaag, RTL en de NOS kiezen daarnaast voor het klimaat, SBS en de NOS bespreken huisvesting. Bij het bepalen van de thema’s hebben SBS, RTL en EenVandaag gebruikgemaakt van de input van hun kijkerspanels. De NOS maakte een redactionele keuze.
Het verlangen naar inhoud is ook terug te zien in de debatvorm. In 2021 debatteerden de lijsttrekkers bij de NOS en EenVandaag nog een op een. ‘We dachten dat ze dan rustig de tijd zouden krijgen’, zegt Van der Heyde van de NOS. ‘Maar het leidde tot ingestudeerde riedels.’
Bij de NOS staan er nu drie politici op het podium, bij EenVandaag vier. ‘Dat leidt tot gelaagdere discussies’, zegt Van Brakel. ‘Een op een lokt oneliners uit.’
Wat bij EenVandaag niet is veranderd, is het aantal genodigden; dat blijft zes. Zo veel waren er in 2021 ook bij RTL, maar dat bleek toch ‘erg veel’, zegt Lambie. Bij het eerste debat van RTL, het ‘hoofdrolspelersdebat’, zijn er drie welkom. Over de gastenlijst is lang gewikt en gewogen, zegt hij. ‘Kijk je naar de huidige verdeling in de Tweede Kamer? Dan bevoordeel je D66 en het CDA, maar benadeel je NSC en BBB.’
5 november: RTL-debat (drie partijen o.l.v. Daphne Lammers en Fons Lambie)
12 november: RTL-debat (zeven partijen o.l.v. Renze Klamer, Meike de Jong en Frits Wester)
16 november: SBS-debat (vier partijen o.l.v. Wilfred Genee, Merel Ek en Sam Hagens)
20 november: EenVandaag-debat (zes partijen o.l.v. Pieter-Jan Hagens)
21 november: NOS-slotdebat (zeventien partijen o.l.v. Winfried Baijens en Rob Trip)
RTL vond het politieke landschap uiteindelijk dusdanig veranderd dat er is gekeken naar de Peilingwijzer, een combinatie van twee peilingen, van 1 november. Dus kregen de VVD, NSC en GroenLinks-PvdA een uitnodiging. D66, de tweede partij in het parlement, is er niet bij. Ook de PVV, de nummer 4 in de peilingen, is afwezig. ‘Er ontbreekt iemand’, twitterde Geert Wilders.
D66 en PVV mogen overigens wel meedoen aan het tweede RTL-debat, dat een andere opzet heeft. Zeven lijsttrekkers zullen daar vragen beantwoorden van leden van het RTL Nieuwspanel.
‘Er zijn altijd partijen boos’, zegt Lambie. Toen in 2017 de PvdA en het CDA buiten de boot dreigden te vallen, paste RTL de spelregels aan om ze alsnog te kunnen uitnodigen. Lambie: ‘Daarop trokken Rutte en Wilders zich terug.’
SBS organiseert dit jaar voor het eerst een debat. Wilfred Genee presenteert het Debat van Nederland, waarbij hij wordt geflankeerd door politiek verslaggevers Sam Hagens en Merel Ek. Samen met Johan Derksen en René van der Gijp zal Genee nabeschouwen.
‘SBS besteedt steeds meer aandacht aan politiek’, zegt Marc Veeningen, hoofdredacteur van Hart van Nederland. ‘Niet alleen bij Hart van Nederland, maar ook bij Vandaag Inside. Onder onze kijkers is er meer interesse voor. Dat is niet per se positief: veel mensen vinden dat het niet goed gaat met Nederland.’
Net als bij RTL zullen ook bij SBS ‘normale mensen’ een vraag stellen aan de aanwezige politici, Dilan Yesilgöz (VVD), Pieter Omtzigt, Frans Timmermans en Geert Wilders. ‘Drie vonden we net te weinig’, zegt Veeningen.
Verreweg het ruimhartigste deurbeleid heeft de NOS. Op de avond voor de verkiezingen komen zeventien partijen naar de Tweede Kamer, waar een studio is ingericht. Vóór het achtuurjournaal debatteren de acht kleinste partijen, daarna de negen grootste. Wie dat zijn, is bepaald op basis van een optelsom van het huidige aantal zetels in de Tweede Kamer en het aantal gepeilde zetels in de Peilingwijzer.
‘Wij doen niet alsof kleinere partijen niet bestaan’, zegt Van der Heyde. ‘Vanuit onze publieke taak willen we het debat zo breed mogelijk maken.’ De NOS-journalist vreest geen kippenhok. ‘Drie politici debatteren bijna een kwartier met elkaar, dat moet voldoende zijn om goed uit de verf te komen.’
Bij de NOS zullen ook ideologische tegenpolen met elkaar in debat gaan. ‘Tegenstellingen hoef je niet te schuwen’, zegt Van der Heyde. ‘Die onthullen hoe lijsttrekkers zich staande houden.’
Bij EenVandaag gebeurt dat minder snel. ‘Een debat tussen bijvoorbeeld Frans Timmermans en Geert Wilders zou een prachtig onelinerdebat worden, waarmee beiden hun positie versterken. Maar er zijn weinig kiezers die tussen die partijen twijfelen’, zegt hoofdredacteur René van Brakel. ‘Daarom is het relevanter om de kijker inzichten te bieden in de verschillen tussen Omtzigt en Van der Plas.’
In het verleden kreeg Van der Heyde nog weleens het verzoek van een lijsttrekker om in debat te mogen met Mark Rutte. Daar ging ze niet op in. Van der Heyde onderhandelt niet met politici over de vorm en inhoud van het debat, zegt ze. ‘Er gaan fabels rond over dit soort dingen. Ik heb het in al die jaren nauwelijks meegemaakt.’
Ook de anderen zeggen geen bemoeienis van politici toe te staan. René van Brakel: ‘Als een politicus dan niet wil komen, komt die maar niet.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden