Politieke marketing in verkiezingstijd draait om oneliners en ook politici die tegen oneliners zijn doen eraan mee. Nieuwkomers richten hun pijlen doorgaans op de bestuurscultuur van de voorafgaande coalitie. ‘Weg met de achterkamertjespolitiek.’ ‘Tijd voor nieuw, vrouwelijk leiderschap.’ ‘Ik zeg wat ik denk, ik doe wat ik zeg...’
De meest effectieve oneliners zijn degene die anderen in een lastig parket brengen. Ze komen van populaire kandidaten en worden gebracht en ontvangen als onwrikbare waarheid, als het perfecte antwoord op de politieke puinhoop van dienst. Opponenten wagen het zelden er iets tegen in te brengen.
Over de auteur
Fenny Eshuis is (gepensioneerd) specialist op het gebied van Fairtrade en IMVO.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
‘Het gaat om de inhoud, niet om de poppetjes.’ Pieter Omtzigt brengt het docerend en herhaalt het iedere keer als hij de vraag krijgt of hij premier wil worden, mocht zijn partij als grootste uit de bus komen. Wat een deemoed, wat een dienstbaarheid en is dat niet precies wat we de laatste jaren zo gemist hebben? Applaus uit het publiek. De andere aanwezigen achter microfoons zwijgen bedremmeld.
Of zouden ze met stomheid geslagen zijn? De stelling is natuurlijk kletskoek, een mythe. Poppetjes doen er wel degelijk toe. En hoe!
Wat anders dan het poppetje verklaart het succes van Nieuw Sociaal Contract? Zou de achterban werkelijk hunkeren naar een districtenstelsel en opgelucht zijn dat er eindelijk zicht komt op een constitutioneel hof? Wie weet. Maar aannemelijker is dat de persoon Omtzigt in de toeslagenaffaire vele mensen heeft overtuigd. Hij maakte grote indruk met zijn standvastig opkomen voor de slachtoffers van een overheid die jammerlijk faalde. Zijn aanhang vertrouwt erop dat deze politicus wél betrouwbaar zal zijn, dat hij niet slechts lippendienst zal bewijzen aan hun zorgen. Hij, dat is dus Omtzigt als persoon. Het poppetje Omtzigt.
Maakt het uit welk poppetje premier is of telt alleen de inhoud? Dat laatste is moeilijk vol te houden, na vier kabinetten-Rutte. De geheel eigen aard en vaardigheden van Mark Rutte hebben velen bekoord, anderen diep gefrustreerd. Vaststaat dat de persoon Rutte een grote stempel drukte op het beleid. Of was dat nou juist uniek voor het tijdperk-Rutte en moeten we daar snel mee afrekenen? Richt de blik dan eens achterwaarts en laat de minister-presidenten van vorige decennia de revue passeren. Sterke persoonlijkheden gaven vorm aan de inhoud en legden hun gewicht in de schaal. Mijn eigen herinnering gaat terug tot Joop den Uyl.
Personen dragen de inhoud en het fijne is, onze democratie is daarop ingericht. Al dan niet na raadpleging van een stemwijzer schuift ons rode potlood naar de partij die ons het meest bevalt en dan naar een persoon op die lijst. De bulk van de stemmen is als regel voor de lijsttrekker. Die is per slot van rekening het meest geschikt bevonden om de partij aan te voeren en heeft er in de grote verkiezingsdebatten alles aan gedaan om zich onze stem waard te tonen. Wordt onze partij de grootste, dan maakt de lijsttrekker zich op voor coalitievorming. Klaar om de plek in te nemen die wij aan haar of hem hebben toebedacht: het Torentje.
We zijn nu drie weken voor de verkiezingen. Pieter Omtzigt weigert mededelingen te doen over zijn beschikbaarheid als premier. Mocht hij niet beschikbaar zijn, dan weten we al evenmin wie hij dan wel op het oog heeft. Er is dus een kans, voorlopig een theoretische, dat straks uit de coulissen van NSC een volstrekt onbekende naar voren stapt om het hoogste ambt te gaan bekleden. Iemand die zich nooit heeft voorgesteld aan de kiezers en die nooit door politieke rivalen en de pers is bevraagd. Het maakt het vakje voor de naam Omtzigt tot een black box. Wie u naar het Torentje stemt, blijft nog even een verrassing. Dat kan toch niet waar zijn?
Op de oneliners uit verkiezingstijd blijkt na verloop van tijd meestal het nodige af te dingen. De nadelen van politici die voortdurend zeggen wat ze denken zijn inmiddels gevoeglijk bekend. Dat nieuwe leiderschap bleek zo eenvoudig nog niet, zelfs niet voor een vrouw. Overleg achter gesloten deuren (achterkamertjespolitiek) helpt vaak om ergens uit te komen. Niks mis mee, als de verantwoording maar deugt.
Dat poppetjes er niet toe doen is een mythe, hier met rare gevolgen voor de werking van onze democratie. Het zou te verkiezen zijn mythes door te prikken ruim vóórdat de stemlokalen opengaan. Ook heel populaire mythes. Juist die.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden