Zohars stem trilt een beetje nu ze mag doorlopen van vier Berlijnse politiemannen – vriendelijk, maar elk twee keer zo groot als de kleine Israëlische. ‘Om als jood in Duitsland door vier enorme politiemannen staande te worden gehouden vind ik toch behoorlijk eng’, zegt de 41-jarige hoogleraar literatuur die op 10 oktober, drie dagen na de terreuraanval van Hamas op haar land, van Tel Aviv naar Berlijn vluchtte. Net als vele anderen wil ze niet met achternaam in de krant, vanwege gevoeligheid of veiligheid.
De politiemannen hielden haar tegen vanwege haar protestbord, zegt Zohar. Daarop staat: ‘From the river to the sea means end of apartheid and rights for everyone.’ Het is een kwinkslag, een variatie op de leus from the river to the sea, Palestine will be free. Deze uitspraak is verboden, omdat ze volgens de Duitse autoriteiten het bestaansrecht van Israël bestrijdt.
Met haar variant erop mag Zohar uiteindelijk doorlopen, net als betogers met plakkaten die de ‘genocide in Gaza’ veroordelen. Vier weken na de aanval van Hamas, en duizenden Palestijnse burgerdoden later, kantelt ook in Duitsland de stemming.
Over de auteur
Remco Andersen is correspondent Duitsland voor de Volkskrant. Hij woont in Berlijn. Als Midden Oosten-correspondent won hij de Lira-prijs voor buitenlandjournalistiek voor zijn werk in Syrië en Irak.
Zo’n negenduizend betogers scanderen zaterdag Free Palestine op de straten van Berlijn, in een lange optocht van Alexander Platz naar Potsdamer Platz. Een week eerder gingen al tienduizend mensen de straat op. Voor het eerst; tot dan toe werden bijna alle pro-Palestijnse betogingen in Berlijn hetzij verboden, hetzij beëindigd. Sommige betogers riepen antisemitische leuzen, de politie trad hard op en gebruikte daarbij veel geweld. Het leidde tot forse kritiek uit binnen- en buitenland: mag men in Duitsland soms niet tegen Israël protesteren?
Zaterdag is van dat alles niets te merken. Betogers zwaaien met Palestijnse vlaggen en houden een bonte verzameling protestborden omhoog. Er zijn veel Arabische Duitsers, zoals de Palestijnse ondernemer Bilal Abdallah (24). Hij demonstreert vandaag voor een onmiddellijk staakt-het-vuren en hernieuwde inspanningen voor een tweestatenoplossing. Twee? ‘Om te beginnen’, zegt Abdallah.
Ook links Duitsland is in groten getale op komen dagen met leuzen tegen kapitalisme, kolonialisme, imperialisme, en zelfs eentje tegen het patriarchaat. Eén betoger met de originele river to the sea-leus op zijn spandoek wordt door twee breedgeschouderde agenten vakkundig uit de menigte geplukt.
De geluidswagen kan wel ongehinderd ‘stop Israël, stop het moorden’ over de straten van Berlijn doen schallen. Een paar dagen eerder, op de Kurfürstendamm, was de leus ‘Israël, kindermoordenaars’ nog reden voor de politie om de geluidswagen uit te schakelen.
Toch is de opstelling van de Berlijnse autoriteiten niet fundamenteel veranderd, volgens politiewoordvoerder Anja Dierschke. ‘Ons doel is om het recht op samenkomst te waarborgen, maar bij geweldsverheerlijking, antisemitisme of het ontkennen van Israëls bestaansrecht grijpen we in.’ Met een glimlach: ‘Daarbij leren we ook van onze ervaringen de afgelopen weken.’
Een joodse veertiger die absoluut niet met haar naam in de krant wil – ‘wegens mijn veiligheid, baan, verblijfsvergunning’ – is het daar zacht gezegd niet mee eens. ‘Ik ben geschokt over hoe Duitsland, het land dat 78 jaar geleden vrijwel mijn hele familie uitmoordde in Auschwitz en Bergen-Belsen, mij heeft verboden mij uit te spreken over een kwestie die mijn persoonlijke veiligheid direct raakt. Mij belastert met de beschuldiging van antisemitisme. Om het valse narratief te propageren dat Joden alleen veilig zijn als ze moslims en Palestijnen onderdrukken.’
Waarvan ook niets te merken is: een veroordeling van Hamas. Dat stoort een toeschouwer van de demonstratie, de 67-jarige Heide, werkzaam in het onderwijs, die zichzelf omschrijft als ‘extreem ambivalent’. ‘Palestijnen hebben het recht om steun te betuigen aan familieleden in Gaza. Maar ik verwacht dat mensen die empathie eisen, ook empathie opbrengen voor Israëlische slachtoffers.’
Heide noemt de Duitse omgang met pro-Palestijnse betogingen de afgelopen weken ‘zeer problematisch.’ ‘Ik heb het gevoel dat onze misdaden in het verleden hebben geleid tot een eenzijdige opstelling die niet functioneert. Het lijkt soms meer om ons en om onze geschiedenis te gaan dan om de mensen in Israël en de Palestijnse gebieden.’
Dat is in Duitsland het thema van de afgelopen weken. Hoe moeten wij ons gezien het verleden verhouding tot het huidige conflict?
Door ons ondubbelzinnig achter Israël te scharen, zei vicekanselier en Economieminister Robert Habeck (Groenen) afgelopen woensdag onomwonden. ‘Het was de generatie van mijn grootouders die Joods leven in Duitsland en Europa wilde vernietigen’, zei Habeck. ‘De oprichting van de staat Israël na de Holocaust betekende een belofte van bescherming voor Joden, en Duitsland is verplicht deze belofte te helpen waarmaken.’
Dit is het moment niet om terreurdaden te voorzien van ‘context die leidt tot relativering’. Het moment niet voor ‘ja, maar’.
Maar vraag het de toeschouwers in Berlijn, die met hond of fiets aan de hand naar de demonstratie staan te kijken, en je hoort maar één ding: ‘ja, maar.’
Ja, zeggen Klaus (72) en Heidrun (70) uit Hamburg: Hamas is een moorddadige bende. Maar met een deels extreem-rechtse Israëlische regering onder Netanyahu komt een vrede niet dichterbij.
Ja, zegt Nellie (34) uit Berlijn, Israël is de enige vrije samenleving in het Midden-Oosten en verdient onze steun. Maar de verdrijving van Palestijnen is een schending van hun mensenrechten, het afsluiten van water mensonterend. Ja, wij Duitsers hebben een vreselijke geschiedenis, maar dat is geen reden om Israël een vrijbrief te geven om te onderdrukken.
En ja, zegt iedereen, ook het oudere echtpaar dat twee weken geleden nog deelnam aan de pro-Israëlische demonstratie bij Brandenburger Tor: binnen de regels van de wet moeten sympathisanten van de Palestijnse zaak natuurlijk de kans krijgen om te demonstreren.
Ook om praktische redenen, zegt Zohar, de hoogleraar literatuur uit Tel Aviv. ‘Antisemitisme kun je niet bestrijden door een hele bevolkingsgroep het zwijgen op te leggen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden