Dilan Yesilgöz brak in augustus demonstratief met de koers van haar voorganger Mark Rutte. De VVD-premier had een samenwerking met de PVV altijd categorisch uitgesloten zolang de voor groepsbelediging veroordeelde Geert Wilders zijn uitspraken over ‘minder, minder Marokkanen’ niet terug nam.
Yesilgöz wilde juist een frisse wind laten waaien. Ze vond het ‘Haags gedoe’ om partijen bij voorbaat uit te sluiten. De nieuwe VVD-leider was naar eigen zeggen vooral benieuwd naar de plannen van de PVV. ‘Ik wil nu vooruit kijken.’
Over de auteur
Frank Hendrickx is politiek verslaggever voor de Volkskrant. In 2022 won hij de journalistieke prijs de Tegel voor zijn stuk over de mondkapjesdeal van Sywert van Lienden en co. Hendrickx was eerder correspondent in VS en Rusland.
Volg alles over de Tweede Kamerverkiezingen hier.
De koerswijziging liet de rechterflank van de partij dromen van een coalitie van VVD, PVV en BBB – toen nog hoog in de peilingen. Met zo’n kabinet, waar rechts Nederland zijn vinger bij zou aflikken, zou eindelijk ruimte komen voor een streng asielbeleid, het thema waar Rutte IV in juli nog over was gevallen.
Ook Wilders reageerde verheugd op de strategie van Yesilgöz en probeerde enige mildheid uit te stralen. ‘We vinden nog steeds wat we vinden’, zei de PVV-leider bij de presentatie van zijn verkiezingsprogramma in september. ‘Maar als je het programma ziet, zie je dat er misschien wat scherpe kantjes af zijn gehaald.’
Lang heeft de rechtse lente niet geduurd, zo werd vrijdag tijdens het NPO Radio 1-debat duidelijk. Yesilgöz fakkelde het PVV-programma tot de grond af en daarmee ook iedere illusie dat een nieuwe samenwerking met Wilders meer is dan een fata morgana.
‘Ik heb nog niet één concreet voorstel van de PVV gezien dat te doen is’, verkondigde de VVD-leider in een felle woordenwisseling met Wilders. ‘Er staat in het programma echt niks dat het land vooruit helpt.’ Wilders oude mantra over een asielstop en gesloten grenzen, noemde Yesilgöz ‘geblèr. ‘U maakt het land kapot’, hield ze de PVV-leider voor.
Yesilgöz sprak tijdens het debat alweer in de verleden tijd over de kans die ze Wilders in augustus nog bood. ‘Wat ik zo jammer vind: er staan nieuwe leiders op, dit is een nieuw hoofdstuk voor heel veel partijen. Dit was de kans geweest voor de PVV om te komen met plannen die kunnen.’
Niet alleen de rechterflank van de VVD zal zich tijdens het debat hebben afgevraagd wat er in Yesilgöz is gevaren. Waarom zou iemand in augustus de deur op een kier zetten om die in november weer met grof geweld dicht te slaan? De VVD-lijsttrekker kan moeilijk verrast zijn door het huidige verkiezingsprogramma van de PVV; Wilders verkondigt al jaren hetzelfde en zijn wil is wet binnen de PVV.
Achter de nieuwe toon van Yesilgöz lijkt eerder koele politieke calculatie schuil te gaan. Uit kiezersonderzoeken blijkt dat de VVD diep verdeeld is over samenwerking met de PVV. Voor 36 procent van de VVD-kiezers is de partij van Wilders de meest populaire coalitiepartner, zo toonde I&O Research eerder aan. Tegelijkertijd wil zo’n 31 procent van de VVD-kiezers juist absoluut niet in zee met de PVV.
Dat Yesilgöz nu de laatste groep tegemoet komt, kan niet los gezien worden van de opkomst van Pieter Omtzigt. In tegenstelling tot de potentiële coalitiepartner BBB van Caroline van der Plas sluit hij een samenwerking met de PVV uit. En sinds Omtzigt heeft aangekondigd met Nieuw Sociaal Contract (NSC) mee te doen aan de verkiezingen, is de BBB in een duikvlucht beland. Een enigszins werkbare coalitie met de PVV is daarmee uit zicht verdwenen.
Door te blijven zinspelen op een hernieuwd avontuur met Wilders, dreigt de VVD vooral de eigen anti-PVV-achterban van zich te vervreemden. En dat terwijl de kans dat het ooit leidt tot een kabinet minimaal is geworden door de principiële houding van Omtzigt.
De zomerflirt van Yesilgöz met Wilders speelt bovendien vooralsnog vooral de PVV in de kaart. Kiezers die voorheen niet meer geloofden in regeringsdeelname van Wilders, konden dankzij de opening van de VVD weer hoop koesteren. Een stem op de PVV had opeens weer zin. Niet voor niets zit de partij van Wilders de afgelopen maanden voorzichtig in de lift in de peilingen.
Vrijdag boorde Yesilgöz eventuele illusies van PVV-kiezers tijdens het radiodebat vakkundig de grond in. De VVD-leider verkondigde nog wel dat ze ‘geen kiezers uitsluit’, maar door Wilders te omschrijven als iemand die ‘het land kapot maakt’, liet ze ook weinig fiducie bestaan over de kans op een hernieuwde samenwerking.
De nauwelijks verholen boodschap: een stem op Wilders, is straks weer een verloren stem. Demissionair premier Mark Rutte zal zich erin herkennen. Zonder prijs komt die nieuwe, oude boodschap niet. Yesilgöz is nog maar net partijleider, maar haar rivalen zullen in haar omgang met de PVV nu al een potentiële zwakke plek zien.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden