‘Wordt ons verteld dat het verkeerd is om een hele familie met een geweer te vermoorden, maar dat het oké is om ze dood te bombarderen?’, zei de Jordaanse koningin Rania deze week tegen de Amerikaanse nieuwszender CNN. Het Westen hanteert een ‘schreeuwende’ dubbele standaard, aldus de vorstin.
Het verwijt van de dubbele standaard klonk de afgelopen weken door de hele wereld. Het Westen veroordeelde de terreur van Hamas, zeiden niet-westerse leiders, maar zwijgt grotendeels over het bombarderen van de burgerbevolking in de Gazastrook. Het heeft alles uit de kast getrokken toen Rusland het internationaal recht schond door Oekraïne aan te vallen, maar kijkt passief toe hoe Israël de Gazastrook bombardeert en burgers afsluit van water, voedsel en elektriciteit.
En dat terwijl Israël al 56 jaar een resolutie van de Veiligheidsraad negeert om bezette gebieden terug te geven, en die gebieden ook nog eens volbouwt met illegale Joodse nederzettingen.
Over de auteur
Peter Giesen schrijft voor de Volkskrant over de Europese Unie en internationale samenwerking. Eerder was hij correspondent in Frankrijk. Hij is auteur van meerdere boeken.
De omstandigheden zijn verschillend. Rusland viel een buurland aan, terwijl Israël nu reageert op een gruwelijke terreuraanslag. Maar de gevolgen voor de burgerbevolking zijn dezelfde, en worden benadrukt door de beelden van dood en verwoesting die dagelijks uit de Gazastrook komen.
Inmiddels heeft ook de Amerikaanse president Joe Biden opgeroepen tot ‘humanitaire pauzes’ in de gevechten, om hulp aan de Gazanen toe te laten. De Europese Unie deed dat al eerder. Vrijdag vliegt de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Antony Blinken naar Israël, om de Israëliërs ervan te overtuigen de schade voor de burgerbevolking in de Gazastrook te beperken. Hoeveel druk Blinken kan uitoefenen is onduidelijk, omdat hij tegelijkertijd de Amerikaanse steun aan Israël zal bevestigen.
Het tweede bezoek in korte tijd van Blinken maakt wel duidelijk dat de oorlog in de Gazastrook een politiek probleem is voor het Westen, en voor de Verenigde Staten in het bijzonder. De oorlog in Oekraïne betekende een heropleving van het Westen. De VS en Europa trokken eensgezind op voor hun waarden van democratie, mensenrechten en internationale rechtsorde. De oorlog in de Gazastrook wordt door critici gezien als een ontmaskering daarvan. Het Westen maakt zich alleen druk over het internationaal recht als het in zijn eigen straatje past, zeiden bijvoorbeeld de Arabische leiders op een recente vredestop in Cairo.
Het verwijt is niet nieuw. Zo werd het Westen eerder verweten het recht opzij te schuiven bij zijn interventies in Irak en Libië. Maar in de oorlog in de Gazastrook krijgt het een grote emotionele lading.
Vorige week stemde de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties over een resolutie die oproept tot een humanitair bestand in de Gazastrook, terwijl het geweld van Hamas en Israël tegen burgers werd veroordeeld. De Verenigde Staten stemden tegen, Nederland en veel andere Europese landen onthielden zich van stemming.
‘Dat was een trap tegen het internationaal recht’, zegt onderzoeker Erwin van Veen van Instituut Clingendael. ‘Je legt in feite een bommetje onder dat recht als je zegt: in dit geval negeren we het even.’
Onthouding van stemming was daarnaast een strategische vergissing. De vrijwel onvoorwaardelijke steun voor Israël ondermijnt de positie van het Westen, die toch al afbrokkelt door economische en demografische verschuivingen in de richting van het ‘mondiale Zuiden’ - Azië, Afrika en Latijns-Amerika. Deze week trokken Jordanië, Chili en Colombia hun ambassadeurs terug uit Israël, terwijl Bolivia de diplomatieke banden geheel verbrak. Het illustreert de groeiende kloof tussen het Westen, dat Israël blijft steunen, en de rest van de wereld.
Het Westen lijdt aan ‘het idee dat het stilletjes verder kan gaan met het leiden van de wereld, zoals het dat de afgelopen vijf eeuwen heeft gedaan,’ zei Dominique de Villepin, voormalig premier en minister van Buitenlandse Zaken van Frankrijk, onlangs in een radio-interview dat veel gedeeld werd op sociale media.
Hoewel het Westen terrein verliest, blijven zijn waarden van democratie, mensenrechten en internationaal recht belangrijk. ‘Het internationaal recht is verre van perfect, maar is wel de meest objectieve standaard die we hebben. Als je die ondermijnt, kom je in een situatie waarin het recht van de sterkste geldt. Daardoor wordt de kans op conflicten groter’, zegt Van Veen.
Maar als het Westen steun wil verwerven voor de internationale rechtsorde, moet het wel geloofwaardig zijn en de ‘universele principes die het terecht toepast op de Russische gruwelen in Oekraïne en de gruwelen van Hamas in Israël, ook toepassen op Israëls brute minachting voor burgerlevens in Gaza’, zoals mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch stelde.
Bij zijn bezoek aan Israël zal minister Blinken proberen Israël in te tomen. Ongetwijfeld ziet hij de politieke schade voor het Westen, die zal oplopen als de bombardementen aanhouden, de crisis in de ziekenhuizen verergert, voedseltekorten ontstaan of Israël zelfs overgaat tot de etnische zuiveringen waarover een Israëlisch ministerie filosofeerde. Hoe meer de strijd escaleert, hoe sterker het Westen onder politieke en morele druk komt te staan.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden