Bij de Olympische Spelen van 1972 kwamen bij een gijzelingsactie van de Palestijnse terreurgroep Zwarte September elf Israëlische sporters om het leven. Sinds dat drama is het Palestijns-Israëlisch conflict verweven met de sport. Het is een litteken, dat door de huidige oorlog tussen Israël en Hamas weer wordt opengereten en met de Olympische Spelen van Parijs in aantocht extra zichtbaar zal worden.
‘De politiek zal er aan alle kanten doorheen schemeren’, zegt Rolf Bos. Hij is oud-sportjournalist, oud-correspondent voor de Volkskrant in Israël en kenner van de olympische geschiedenis. Vorig jaar verscheen van zijn hand het boek Een Duitse Zomer, dat de donkere dagen van de Zomerspelen in München schetst.
Het huidige conflict is de sport al binnengedrongen. Deze week vertelde de in Duitsland woonachtige Palestijnse worstelaar Rabbia Khalil dat hij niet wil strijden tegen Israëliërs. ‘Niet om religieuze redenen, maar omdat er altijd oorlog is geweest tussen beide volkeren. Ik verwacht dat meer Arabische of pro-Palestijnse atleten wedstrijden zullen boycotten.’
Over de auteur
Erik van Lakerveld schrijft sinds 2016 over olympische sporten als schaatsen, atletiek en roeien.
Het IOC waarschuwde woensdag, mogelijk als reactie, dat sporters in Parijs tegenstanders niet mogen boycotten en discrimineren. Wie dat doet, kan sancties tegemoet zien. Lange schorsingen zijn mogelijk.
‘Het Palestijns Olympisch Comité is een dwerg vergeleken met andere lidstaten van het IOC. Israël heeft een lid in het IOC, Palestina niet. Er wordt gesport, maar het stelt weinig voor. Ze hebben ook wel iets anders aan hun hoofd, ook als er geen oorlog is. Ik verwacht dat er zo links en rechts oproepen komen richting Parijs om Israël te boycotten, vanuit de Arabische wereld. Net zoals vanuit Oekraïne wordt opgeroepen om de Russen uit te sluiten.’
‘Dit conflict in Gaza komt het IOC in de hele discussie of de Russen volgend jaar naar Parijs mogen misschien niet eens zo slecht uit. Bij de roep om Israël te boycotten als agressor verwatert de vraag om Rusland uit te sluiten. En als je zegt dat Israël welkom is, zouden de Russische atleten ook welkom moeten zijn. IOC-voorzitter Thomas Bach, die lijntjes heeft met Vladimir Poetin, schuift die beslissing steeds maar weer voor zich uit. Ik verwacht dat de Russen uiteindelijk als neutrale sporter welkom zullen zijn. Dat is het cynische wisselgeld van het conflict in Gaza.’
‘Jimmy Carter riep in 1980 als argument: als wij de Spelen hadden geboycot in 1936, had de Tweede Wereldoorlog nooit plaatsgevonden. Dat is een totale drogreden. Zo belangrijk is de sport niet. Maar Carter lag in eigen land onder vuur op dat moment en wilde zich een krachtige leider tonen. 1980 was de laatste grote, echt grote politieke boycot. Die uiteindelijk tot niks geleid heeft. De Russen hebben nog tot 1989 in Afghanistan gezeten.’
‘Bach heeft als schermer goud gewonnen bij de Olympische Spelen van 1976 in Montreal, maar in 1980 was hij misschien wel nog beter. Maar net als in Nederland was er in toenmalig West-Duitsland een discussie of er wel sporters naar de Spelen van Moskou zouden moeten gaan. Bach was als sporter voor deelname en hield een toespraak om dat te bepleiten. Hij besloot zijn rede met: ‘leve Olympia’. Maar uiteindelijk werd er door de West-Duitse bonden gestemd om niet te gaan. Bach was dus persoonlijk slachtoffer van die boycot en was daar erg door gefrustreerd.
‘Bach heeft nog altijd dezelfde mantra als toen: als we Olympische Spelen in een land organiseren, zal het met de mensenrechten daarna beter gaan. Maar is dat zo? In Beijing is het niet gebeurd. In Rusland, na de Winterspelen van Sotsji, is het helemaal niet gebeurd.’
‘Dat hele idee van vrijheid van sporters onder elkaar bestaat niet. Dat is wel de geest van de Olympische Spelen, dat je ongeacht je achtergrond met elkaar sportief kan strijden. Maar dat is niet zo. Er zijn in het recente verleden talloze Arabische en Iraanse sporters geweest die zich terugtrokken omdat ze niet tegen Israëliërs wilden uitkomen. En in 2016 bij de Olympische Spelen in Rio wilden Libanese sporters massaal de pendelbus tussen olympisch dorp en stadion uit toen er Israëlische sporters instapten.
‘Sinds 1972 is alles anders. Dat was een aanslag in het hart van het olympisch dorp. Zoiets was nog nooit gebeurd. De Israëlische sporters waanden zich daar veilig, maar werden in die bubbel aangevallen en vermoord. Vanaf 1976 werd de beveiliging enorm opgeschroefd. In Sydney, in 2002, kon je Israëliërs niet zomaar bezoeken. Het was allemaal afgescheiden met prikkeldraad en bewapening, alles was extra bewaakt. In München, in 1972, hadden ze geen eigen beveiliging mee, maar sindsdien reist de Israëlische ploeg altijd met eigen beveiligers.’
‘Bij het IOC werd er lang bewust niet over gesproken. Het had voor de hand gelegen dat in 1976 in Montreal bij de openingsceremonie, stil was gestaan bij de Israëlische slachtoffers van München. Maar de voorzitters Lord Killanin, Juan Antonio Samaranch en weer later Jacques Rogge, toch een heel beschaafde man, hebben dat nooit gedurfd vanwege het Arabische en Russische blok. Bach heeft dat doorbroken. Hij heeft in Tokio, twee jaar geleden, zijn medeleven uitgesproken. Er was een minuut stilte, al waren er heel weinig mensen die dat hebben gezien, want dat was vanwege de coronamaatregelen geen normale openingsceremonie.’
‘Bach heeft altijd een luisterend oor voor de nabestaanden van de Israëlische slachtoffers gehad. Daar komt bij dat de veiligheid van Israël voor Duitsland Staatsräson is, zoals ze dat noemen. Het is bij wijze van spreken in de grondwet verankerd. Die landen zitten aan elkaar geklonken vanwege de Holocaust.’
‘In de jaren dertig was er al een Palestijns Olympisch Comité, toen Palestina nog een Britse kolonie was. Ze waren zelfs welkom in Berlijn in 1936. Maar toen zijn ze niet gegaan omdat er ook Joden in dat Palestijns Olympisch Comité zaten.
‘Sinds 1996 is er een delegatie bij de Olympische Spelen van het moderne Palestina. Het was een vrij ontroerende binnenkomst toen ze dat jaar aan de openingsceremonie deelnamen. Er zaten ook nabestaanden van de slachtoffers van 1972 op de tribune. Zij applaudisseerden voor het binnenlopen van 10.000-meterloper Majed Abu Maraheel uit Palestina. Het was de periode van de vredesakkoorden, van de handreiking tussen Yitzhak Rabin en Yasser Arafat. Dat was een hoopvolle tijd.’
‘Het is een hopeloos, uitzichtloos conflict, en heel depressief makend. Als correspondent probeerde ik altijd neutraal te blijven. Dan maakte ik een verhaal van de Palestijnse kant en dan weer een verhaal vanuit Israëlisch perspectief. Maar je doet het nooit goed, ook niet in Nederland. Mensen zijn hier pro-Palestijns of pro-Israël, de nuance is heel moeilijk over te brengen.
‘Toen ik in Israël woonde zat de zoon van mijn buren bij een elite-eenheid in het Israëlische leger. Toen ik hem een keer vertelde dat ik in Gaza was geweest en daar met mensen naar een wedstrijd van Barcelona had gekeken, was hij verbaasd. Kon je daar gewoon naartoe? Ja, zei ik, als journalist wel. Er wonen daar ook normale mensen, die ’s avonds Champions League kijken. Wij zijn fan van Messi en dat zijn ze daar ook. Het zijn niet allemaal terroristen, maar omdat er muren tussen die landen zijn kunnen ze elkaar niet meer ontmoeten, zoals vroeger.
‘Maar ja, die aanval op 7 oktober. Als je die gruwelijke beelden ziet en wat er gebeurd is in die kibboetsen, op dat festival. Dat kun je als land niet ongemoeid laten. Dan moet je iets voor je eigen bevolking doen. Je moet daar keihard, als je het vanuit Israëlisch perspectief bekijkt, op reageren.
‘Als de Spelen volgend jaar zijn, dan is die Gaza-oorlog niet meer bezig. In 2014 was er ook zo’n soort grondoffensief, al ging daar niet zo’n verschrikkelijke aanslag als op 7 oktober aan vooraf. En zoals altijd kreeg je na een tijd een staakt-het-vuren.
‘Een grondoffensief kan Hamas nooit uitschakelen zonder duizenden burgerslachtoffers te maken. En waar ligt de grens? Op 15.000? 20.000? 50.000? Dat gaat het Westen uiteindelijk niet accepteren. Nu staan ze nog achter Israël, maar als ik het zo inschat, zullen de Amerikanen na drie à vier weken zeggen: jongens, dit is genoeg geweest. Dan zal er een soort van status quo terugkeren. Ongetwijfeld zal Israël daarna, net zoals ze na München hebben gedaan, op de daders van de terreuraanval blijven jagen.’
‘Het wordt sowieso ontzettend beladen. Parijs, met alle voorsteden, is nou niet per se een stad die pro-Israël is. In Saint-Denis, de wijk waar het olympisch stadion ligt, is dat zeker niet het geval. Maar ze hebben er in Parijs al veel vaker mee te maken gehad met dreiging, rellen en natuurlijk aanslagen als bij Charlie Hebdo en Bataclan.
‘Er worden miljarden voor de beveiliging uitgetrokken. De bewaking kan wel eenderde van het olympische budget beslaan. Dat zijn kosten die voor rekening van de Franse overheid komen. Het IOC incasseert alleen maar, die hoeven dat niet te organiseren. Hoe dan ook, het zullen weer ‘militaire’ Spelen worden, met overal bewapende beveiligers op straat.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden